Amantadin
• Etken maddeye veya rimantadine karşı bilinen aşırı duyarlılığı (hipersensitivitesi) olan hastalarda kontrendikedir.
• Son dönem böbrek hastalığı olan insanlarda kontrendikedir.
• FDA tarafından tavuk, hindi ve ördeklerde etiket dışı (extra-label) kullanımı yasaklanmıştır.
• İnsanlarda influenza A'nın tedavisi veya profilaksisinde yüksek direnç nedeniyle artık önerilmemektedir.
Dozaj ve Uygulama Şekli (Türlere Göre)
KÖPEKLER / KEDİLER:
- Nöropatik ağrı ve "wind-up" (rüzgar sarma) ağrısının önlenmesi dahil ek analjezi (Endikasyon dışı - Extra-label): 3 – 5 mg/kg PO günde bir kez (günde 1).
- Klinik deneyimler ve farmakokinetik veriler, aynı dozun günde iki kez (12 saatte bir) uygulanmasının daha etkili olabileceğini düşündürmektedir.
- Anektodsal olarak, doz aralığının alt sınırından başlanması ve gerekirse yavaşça artırılması önerilir.
• ATLAR:
- Ekine influenza virüsü tedavisinde araştırılmış olmakla birlikte, oral emilimdeki hasta arası değişkenlik, maliyet ve IV dozlama sonrası nöbet riski nedeniyle yaygın olarak kullanılmamaktadır (10 – 20 mg/kg oral doz).
Endikasyonlar ve Klinik Kullanım Sahası
Küçük hayvan türlerinde (köpek ve kedilerde) opioidlerin yeterli analjezi sağlamadığı veya daha yüksek opioid dozlarının tolere edilemediği durumlarda nöropatik veya kronik ağrının ek tedavisinde (adjunctive treatment).
• Osteosarkomlar ile ilişkili ağrının tedavisinde erken müdahale olarak.
• Genellikle tek başına etkisiz kabul edilir; bir NSAİİ, opioid veya gabapentin/pregabalin ile kombinasyon halinde kullanımı tipiktir.
• Bir ağrı döngüsünü kırmak için birkaç hafta gerekebilir.
Farmakolojik Özellikler ve Farmakokinetik
Etki Mekanizması: Ketamin, dekstrometorfan ve memantin gibi amantadin de NMDA reseptörünü kapalı durumda stabilize ederek inhibe eder.
• SSS ve Ağrı: CNS içinde, glutamat veya aspartat bu reseptöre bağlandığında kronik ağrı sürdürülebilir veya şiddetlenebilir. Bu reseptör, allodini (normalde ağrı yaratmayan bir uyaranın ağrı olarak algılanması) durumunda özellikle önemlidir.
• Antiviral Etki: Antiviral aktivitesi influenza A suşları ile sınırlıdır. İnfluenza A virüsü M2 proteinine müdahale ederek viral RNA'nın konukçu hücreye salınmasını önler ve viral replikasyonu engeller.
• Antiparkinsonian Etki: Beyindeki dopamin konsantrasyonlarını artırır, dopaminerjik nörotransmisyon üzerinde potansiyalize edici etkilere sahiptir, bir NMDA antagonistidir ve antikolinerjik aktiviteye sahiptir.
Köpekler: Oral biyoyararlanımı çok yüksektir. Tok karnına greyhoundlar üzerinde yapılan bir çalışmada 2.8 mg/kg oral doz iyi tolere edilmiş; maksimum konsantrasyon (Cmax) 271 ng/mL, Tmax 1-4 saat ve terminal yarı ömür (t1/2) 4.9 saat olarak bulunmuştur. Renal yolla elimine edilir.
• Kediler: Oral uygulamadan sonra biyoyararlanım çok yüksektir, pik seviyelere ~2 saatte ulaşılır. IV uygulamadan sonra kararlı durum dağılım hacmi (Vd) ~4.3 L/kg, klerens ortalama 8.2 mL/dakika/kg ve eliminasyon yarı ömrü 5.5 - 6 saat arasındadır.
• Atlar: Oral dozlamadan sonra (10-20 mg/kg) emilimde çok geniş bir hasta arası değişkenlik görülmüştür; biyoyararlanım %40 ile %60 arasındadır ve yemden etkilenmez. Eliminasyon yarı ömrü ~3.5 saat, dağılım hacmi ~5 L/kg'dır.
• Papağanlar (Amazon): Tmax ~3-4 saat, yarı ömür 21-23 saat arasındadır.
• İnsanlar: Oral yolla iyi emilir, pik plazma konsantrasyonuna ~3 saatte ulaşılır. Dağılım hacmi 3-8 L/kg, proteine bağlanma oranı ~%67'dir. Başlıca renal mekanizmalarla elimine edilir, yarı ömrü ~16 saattir.
Klinik Güvenlik, Kontrendikasyonlar ve Toksikoloji
• Etken maddeye veya rimantadine karşı bilinen aşırı duyarlılığı (hipersensitivitesi) olan hastalarda kontrendikedir.
• Son dönem böbrek hastalığı olan insanlarda kontrendikedir.
• FDA tarafından tavuk, hindi ve ördeklerde etiket dışı (extra-label) kullanımı yasaklanmıştır.
• İnsanlarda influenza A'nın tedavisi veya profilaksisinde yüksek direnç nedeniyle artık önerilmemektedir.
Sıçanlarda gebelik boyunca verilen 50 – 100 mg/kg/gün PO dozları embriyotoksik olmuş, fetal malformasyonlara ve fetal ağırlıkta azalmaya neden olmuştur.
• Sıçanlarda 32 mg/kg/gün dozunda fertilite hafif düzeyde bozulmuştur.
• Anne sütüne geçmektedir; emziren kadınlarda önerilmemektedir. Veteriner hekimlikteki önemi tam olarak net değildir; güvenlik kanıtlanmamıştır ve sadece maternal yararlar potansiyel risklerden ağır bastığında kullanılmalıdır.
Fare ve sıçanlarda oral LD50 700 - 800 mg/kg, insanlarda 25 - 50 mg/kg'dır. Kedilerde bildirilen toksik doz 30 mg/kg'dır; köpek ve kedilerde 15 mg/kg'da davranışsal etkiler görülebilir.
• Köpeklerde aşırı doz belirtileri: Tremor (titreme), anksiyete, ataksi, hipersalivasyon ve/veya kusma.
• İnsanlarda akut toksisite: Kardiyak disfonksiyon (aritmi, hipertansiyon, taşikardi), pulmoner ödem, SSS toksisitesi (tremor, nöbet, psikoz, ajitasyon, koma), hipertermi, renal disfonksiyon ve solunum sıkıntısı sendromu.
• Tedavi: Spesifik bir antidotu yoktur. Uygun durumlarda gastrointestinal dekontaminasyon, yoğun izlem (EKG dahil) ve destekleyici tedavi uygulanmalıdır. Hidrasyon ve üriner asidifikasyon renal atılımı artırabilir. Hemodiyaliz ile zayıf uzaklaştırılır.
İlaç Etkileşimleri ve Kombinasyonlar
Opioidler, NSAİİ'ler veya gabapentin/pregabalin ile kombine kullanıldığında kronik ve nöropatik ağrının tedavisinde sinerjik/yardımcı analjezik etki sağlar. Opioid toleransının gelişimini azaltmada etkilidir.
Antikolinerjik İlaçlar (örn. atropin, glikopirolat, oksibutinin): Amantadin antikolinerjik etkileri artırabilir.
• Antihistaminikler (örn. difenhidramin, hidroksizin): Antikolinerjik etkileri şiddetlendirebilir.
• Karbonik Anhidraz İnhibitörleri (örn. asazolamid): Amantadin konsantrasyonunu artırabilir.
• SSS Stimülanları (örn. kafein, metilfenidat, selegilin): SSS stimülatör etkilerini artırabilir.
• Glukagon: Glukagonun gastrointestinal advers etkilerini artırabilir.
• Fenotiyazinler (örn. asepromazin): Antikolinerjik etkileri güçlendirebilir.
• Kinidin, Kinin: Amantadinin renal klerensini azaltabilir.
• QT Uzatan İlaçlar (örn. amiodaron, sisaprid, prokainamid, sotalol): Aritmi riskini artırabilir.
• Sulfa / Trimetoprim: Amantadin atılımını azaltarak kan konsantrasyonlarını yükseltebilir.
• Tramadol: Amantadin nöbet eşiğini düşürebileceği ve tramadol yüksek dozlarda nöbet tetikleyebileceği için nöbet riskini artırabilir; önerilen dozlarda klinik olarak olasılığı düşük olsa da sedasyon ve nörolojik etkiler izlenmelidir.
• Tiamteren: Amantadin atılımını azaltabilir ve kan seviyelerini yükseltebilir.
• Trisiklik Antidepresanlar (örn. amitriptilin, klomipramin): Antikolinerjik etkileri artırabilir.
• Üriner Asifleştiriciler (örn. metionin, amonyum klorür, askorbik asit): Amantadin atılımını artırabilir.
• Üriner Alkalifleştiriciler (örn. sodyum bikarbonat, potasyum sitrat): Amantadin atılımını azaltabilir.
Klinik İzlem, Saklama ve Hasta Sahibi Notları
Advers etkiler (özellikle gastrointestinal etkiler, anksiyete, huzursuzluk, ağız kuruluğu)
• Tedavi etkinliği ve analjezik yanıt
Spesifik bir geçimsizlik bilgisi belirtilmemiştir. Küçük hayvanlarda doğru dozajlama için bileşik (compounding) yapılması gerekebilir.
Tabletler, kapsüller ve oral solüsyon sıkı, ışığa dayanıklı kaplarda oda sıcaklığında (20°C - 25°C) saklanmalı, 15°C - 30°C aralığındaki sıcaklık dalgalanmalarına izin verilmiştir. Likit formun dondurulmasından kaçınılmalıdır.
Bu ilacı veteriner hekiminizin talimatlarına göre kesinlikle uygulayınız.
• İlacın faydalarının görülmesi bir hafta veya daha uzun sürebilir.
• Tedavinin başlarında özellikle gastrointestinal etkiler (gevşek dışkı, gaz, ishal) veya bazı ajitasyon/huzursuzluk belirtileri ortaya çıkabilir. Bu durumlar şiddetlenirse veya devam ederse veteriner hekiminize başvurun.
• Bu ilacın aşırı dozları ciddi olabilir. Diğer evcil hayvanların ve çocukların ulaşamayacağı yerde saklayınız.
Veteriner İlaçlar 0 Preparat
Beşeri İlaçlar 3 İlaç
Literatür & Bilimsel Çalışmalar 0 Çalışma
Henüz akademik literatör eklenmemiş
DOI veya PMID numarası kullanarak ilk bilimsel makaleyi ekleyin.
Amantadin
Akademik Literatür & Çalışma Ekle
Makalenin DOI Numarasını (Örn: 10.1016/j.vetpar.2020.109123) veya PubMed ID (PMID) kodunu girerek künye bilgilerini ve Türkçe çevirili özetini yapay zeka ile otomatik çekebilirsiniz.