Detomidin
• Önceden var olan sinoatriyal (SA) veya patolojik atriyoventriküler (AV) bloğu olan atlarda kontrendikedir.
• Şiddetli koroner, serebrovasküler veya solunum yolu hastalığı olan atlarda kontrendikedir.
• Kronik böbrek hastalığı olan atlarda kontrendikedir.
• Potansiyel fatal disritmileri tetikleyebileceği için güçlendirilmiş sülfonamidlerle (örn. trimetoprim/sulfa) eş zamanlı kullanımı kontrendikedir.
Dozaj ve Uygulama Şekli (Türlere Göre)
KÖPEKLER:
• Sedasyon/Anksiyolitik (Etiket dışı): At oromukozal jeli kullanılarak 0.35 – 2 mg/m² (mg/kg DEĞİL) oral transmukozal (OTM) yolla uygulanır. Maksimum sedasyon uygulamadan 45 ila 75 dakika sonra görülür; etkileri atipamezol 0.1 mg/kg IM ile tersine çevrilebilir.
• KEDİLER:
• Sedasyon (Etiket dışı): At oromukozal jeli kullanılarak 0.25 mg/kg OTM uygulanır; tüm kediler uygulamadan sonraki 2 dakika içinde kusmuştur, ancak uygulamadan 30 dakika sonra orta düzeyde sedasyon kaydedilmiş ve süre 45 ila 60 dakika olmuştur.
• ATLAR:
• Analjezi (Etiket onaylı): Detomidin 0.02 – 0.04 mg/kg IV; enjeksiyondan önce ve sonra hayvanın sakin bir şekilde dinlenmesine izin verilir. Etkiler genellikle uygulamadan 2 ila 4 dakika sonra başlar. Düşük dozlar genellikle 30 ila 45 dakika analjezi sağlar. Yüksek doz 45 ila 75 dakika analjezi sağlar.
• Sedasyon - Enjeksiyon (Etiket onaylı): Detomidin 0.02 – 0.04 mg/kg IV veya IM; enjeksiyondan önce ve sonra hayvanın sakin dinlenmesi sağlanır. Etkiler 2-4 dakikada başlar. Düşük doz 30-90 dakika, yüksek doz 90-120 dakika sedasyon sağlar.
• Sedasyon - OTM Jel (Etiket onaylı): Detomidin 0.04 mg/kg atın dilinin altına yerleştirilir; yutulması amaçlanmamıştır. Dozaj şırıngası ürünü 0.25 mL (1.9 mg) artışlarla verir.
• Sedasyon, Kimyasal Restorasyon, Analjezi (Etiket dışı - Tek ajan olarak):
• a) Detomidin 0.005 – 0.03 mg/kg IV
• b) Detomidin 0.022 mg/kg/saat IV CRI
• c) Oral jel formu: Detomidin 0.04 mg/kg intravajinal; sedasyon 3 saatten uzun sürer.
• d) Kaudal epidural: Detomidin 0.06 mg/kg steril su ile 10 mL'ye seyreltilir ve kaudal epidural blok olarak uygulanır; başlama süresi: ~5 dakika, analjezi süresi: ~3 saat.
• Sedasyon, Kimyasal Restorasyon, Analjezi (Etiket dışı - Kombinasyon olarak):
• a) Detomidin 0.01 mg/kg IV + metadon 0.2 mg/kg IV
• b) Detomidin 0.01 mg/kg yavaş IV + buprenorfin 0.005 mg/kg IV
• c) Ayakta prosedürler için CRI protokolleri (Acepazomin + Detomidin + Buprenorfin veya Morfin kombinasyonları)
• d) Kaudal epidural: Detomidin 0.03 mg/kg + morfin 0.2 mg/kg
• Parsiyel İntravenöz Anestezi için CRI (PIVA): Detomidin 0.013 – 0.038 mg/kg/saat IV
• Toplam İntravenöz Anestezi için CRI (TIVA): 500 mL %5 guaifenesin içine 10 mg detomidin ve 500 – 1000 mg ketamin eklenerek hazırlanan solüsyon 1.2 – 1.6 mL/kg/saat hızında IV CRI ile verilir.
• EŞEKLER:
• Sedasyon (Etiket dışı): Detomidin 0.0135, 0.017 ve 0.02 mg/kg IV; Detomidin 0.06 mg/kg + butorfanol 0.05 mg/kg IM; Detomidin jel 0.04 mg/kg OTM.
• SIĞIRLAR:
• Ayakta Sedasyon (Etiket dışı - Dozlar tahminidir):
• Sokan/Uysal sığırlar: Detomidin 0.002 – 0.005 mg/kg IV veya 0.006 – 0.01 mg/kg IM
• Endişeli sığırlar: Detomidin 0.005 – 0.0075 mg/kg IV veya 0.01 – 0.015 mg/kg IM
• Aşırı endişeli/huysuz sığırlar: Detomidin 0.01 – 0.015 mg/kg IV veya 0.015 – 0.02 mg/kg IM
• Analjezi (Etiket dışı): 0.01 mg/kg IV (yarım saat süre)
• Bucağı dağlama (disbudding) için sedasyon/analjezi (Etiket dışı): Detomidin 0.03 mg/kg IV veya jel 0.08 mg/kg OTM
• Serbest dolaşan sığırlarda zapturapta (Etiket dışı): Detomidin 0.04 mg/kg + tiletamin-zolazepam 0.53 mg/kg + ketamin 0.53 mg/kg IM
• KOYUN VE KEÇİLER:
• Analjezi (Etiket dışı): Detomidin 0.005 – 0.05 mg/kg IV, IM her 3 ila 6 saatte bir
• Koyunlarda sedasyon (Etiket dışı): Yükleme dozu detomidin 0.02 mg/kg IV ardından detomidin 0.06 mg/kg/saat IV CRI
• Anestezi (Etiket dışı): Detomidin 0.01 mg/kg IM + propofol 3 – 5 mg/kg IV
• Keçilerde Lumbosakral epidural (Etiket dışı): Detomidin 0.02 – 0.04 mg/kg (analjezi süresi 70-120 dk)
• DEVECİKLER (KAMELİDLER):
• Analjezi (Etiket dışı): Detomidin 0.005 – 0.05 mg/kg IV veya IM her 3-6 saatte bir
• Bukalarda epidural (Etiket dışı): Detomidin 0.05 mg/kg + lidokain 0.22 mg/kg sakrokoksigeal epidural boşluğa
• KUŞLAR:
• Sedasyon/analjezi (Etiket dışı): Muhabbet kuşu ve kanaryalarda intranazal yolla 12 – 15 mg/kg
Endikasyonlar ve Klinik Kullanım Sahası
Atlar için FDA onaylı sedatif analjezik olarak kullanımı.
• Klinik olarak diğer türlerde (sığır, kamelidler, koyun, keçi, köpek, kedi ve kuşlar) etiket dışı (extra-label) sedasyon ve analjezi amacıyla kullanımı.
Farmakolojik Özellikler ve Farmakokinetik
Detomidin, xylazine gibi, norepinefrin aracılı nöral uyarıları azaltan bir alfa-2 adrenerjik agonisttir ve doza bağımlı sedatif ve analjezik etki ile sonuçlanır.
• Xylazine'den yaklaşık 50 ila 100 kat daha etkindir.
• Kardiyovasküler sistem üzerindeki etkileri: Kan basıncında artışla birlikte periferik vasküler dirençte ilk artış, ardından daha uzun bir düşük kan basıncı dönemi. Bradikardi, ikinci derece kalp bloğu veya diğer aritmiler görülebilir. Genel bir kalp debisi düşüşü oluşabilir.
• Solunum sistemi üzerindeki etkileri: Yüksek dozlarda azalan tidal volümler ve solunum hızları ile solunum depresyonuna neden olabilir. Brakisefal köpekler ve üst solunum yolu hastalığı olan atlar disne geliştirebilir.
• Merkezi aracılı yolların inhibisyonu yoluyla iskelet kası gevşemesine neden olur.
• Kusabilen türlerde emetiktir (kusma oluşturur).
• Termoregülasyon mekanizmalarını deprese eder; ortam havası sıcaklıklarına bağlı olarak hipo veya hipertermi olasılığı vardır.
• İnsülin serum seviyelerinin düşmesine ikincil olarak kan glikozunu artırabilir.
Köpeklerde OTM dozu 1 mg/m² (mg/kg DEĞİL) sonrası medyan maksimum konsantrasyon 7.03 ng/mL, tmax 1 saat, biyoyararlanım %34.52, ortalama eliminasyon yarı ömrü 0.63 saattir.
• Atlarda IV veya IM uygulama sonrası sedatif etkinin başlangıcı 5 dakika içindedir ve ~5 ila 20 dakikada zirve yapar; sedasyon süresi dozla ilişkilidir, etiketli parenteral dozlardan sonra 30 ila 120 dakika sürer.
• OTM uygulamayı takiben sedasyon 40 dakika içinde başlar, 60 ila 80 dakikada zirve yapar ve ~2 saat sürer.
• Atlarda oral uygulamada iyi emilir ancak yüksek ilk geçiş etkisi (first-pass effect) nedeniyle sistemik olarak az ilaç kalır. Biyoyararlanım IM uygulama için %38, OTM jelden sonra %22'dir.
• Maksimum kan konsantrasyonuna ~2 dakikada (IV), 77 dakikada (IM) ve 1.83 saatte (OTM) ulaşılır.
• İlaç %85 oranında proteine bağlanır ve dokulara hızlı bir şekilde dağılır; dağılım hacmi 0.5 ila 1.9 L/kg'dır (istirahat halinde 0.47-0.59 L/kg, egzersiz sonrası 1.3 L/kg).
• Kapsamlı bir şekilde metabolize edilir; eliminasyon yarı ömürleri ~24-66 dakika (IV istirahat), 46 dakika (IV egzersiz sonrası), 51 dakika (IM istirahat) ve 90 dakikadır (OTM).
• Yüksek ekstraksiyonlu bir ilaçtır ve klerens karaciğer kan akışındaki değişikliklerden etkilenebilir. Metabolitler öncelikle idrarla atılır.
• Kısraklarda intravajinal OTM jel uygulandığında ortalama maksimum plazma konsantrasyonu 8.57 ng/mL, tmax 0.37 saat ve biyoyararlanım %25'tir.
• Sığırlarda IM uygulama peak konsantrasyona ~16 dakikada ulaşır, biyoyararlanım %85, Vd 1.9 L/kg'dır. Eliminasyon yarı ömrü 2.6 saat (IV sonrası 1.3 saat) olmuştur.
Klinik Güvenlik, Kontrendikasyonlar ve Toksikoloji
• Önceden var olan sinoatriyal (SA) veya patolojik atriyoventriküler (AV) bloğu olan atlarda kontrendikedir.
• Şiddetli koroner, serebrovasküler veya solunum yolu hastalığı olan atlarda kontrendikedir.
• Kronik böbrek hastalığı olan atlarda kontrendikedir.
• Potansiyel fatal disritmileri tetikleyebileceği için güçlendirilmiş sülfonamidlerle (örn. trimetoprim/sulfa) eş zamanlı kullanımı kontrendikedir.
Damızlık hayvanlarda kullanımı önerilmez, üreme üzerindeki olası etkilerine dair veriler kontrollü olmayan klinik raporlarla sınırlıdır.
• Sağlıklı kısraklarda son trimesterde veya gebeliğin son 3 haftasında yapılan küçük çalışmalarda bariz zararlı etki görülmemiştir; hamile ruminantlarda önerilen dozlarda detomidin uygulanmasının erken doğum tetikleme olasılığı ksilazinden daha düşüktür.
Üretici, detomidinin atlar tarafından maksimum doz seviyesinin (0.04 mg/kg) 5 katı (0.2 mg/kg) dozlarda tolere edildiğini belirtmektedir.
• Ardışık 3 gün boyunca günlük verilen 0.4 mg/kg dozları, test edilen 8 attan 1'inde miyokardiyal nekroz odakları üretmiştir.
• Önerilen miktarın 10 ila 40 katı dozlar, geri dönüşsüz ve ölümcül olan şiddetli solunum ve kardiyovasküler değişikliklere neden olabilir.
• İlacın bazı veya tüm etkilerini tersine çevirmek için Atipamezol veya Tolazolin kullanılabilir.
İlaç Etkileşimleri ve Kombinasyonlar
Anestezik ajanlar (alfaksalon, izofluran, ketamin, propofol), benzodiazepinler (diazepam, midazolam), opioidler (fentanil, morfin) ve fenotiyazinler (asepromazin) ile dengeli anestezi protokollerinde güvenle kombine edilebilir (ancak detomidin ve/veya eşlik eden ajanların dozlarının düşürülmesi gerekebilir).
Diğer Alfa-2 Agonistler (klonidin, deksmedetomidin, romifidin, ksilazin): Etkileri aditif olabileceğinden rutin kullanım için önerilmez.
• Sülfonamidler, Potensiye (Trimetoprim/sulfa): Eşzamanlı kullanım fatal disritmileri tetikleyebilir. Kombinasyon kontrendikedir.
Klinik İzlem, Saklama ve Hasta Sahibi Notları
Sedasyon ve analjezi seviyesi; vücut sıcaklığı
• Kalp hızı ve ritmi, kan basıncı, solunum hızı ve nabız oksimetresi
Ketamin ve guaifenesin ile TIVA (toplam intravenöz anestezi) infüzyon solüsyonlarının hazırlanmasında geçimlilik gösterir.
Enjeksiyonluk detomidin HCl oda sıcaklığında (15°C - 30°C) saklanmalı ve ışıktan korunmalıdır.
• Sublingual uygulama için detomidin jel, kontrollü oda sıcaklığında (20°C - 25°C) saklanmalıdır; 15°C - 30°C sıcaklık değişimlerine izin verilir.
Parenteral (enjeksiyon yoluyla) kullanıldığında, detomidin özelliklerini bilen kişiler tarafından profesyonel denetim altında kullanılmalıdır.
• Detomidinin sedatif etkileri geçene kadar yem ve su verilmemelidir.
• Oromukozal jel uygulanırken kilitleme halkasının istenen hacim işaretinde güvenli bir şekilde yerinde olduğundan, atın ağzında yem bulunmadığından ve dozun atın dilinin altına bırakıldığından emin olunmalıdır.
• Oromukozal jel ile çalışırken tek kullanımlık eldiven giyilmeli; insan cildiyle temastan kaçınılmalıdır.
Veteriner İlaçlar 3 Preparat
Beşeri İlaçlar 0 İlaç
Bu etken maddeye ait beşeri eczane preparatı kaydı bulunamadı.
Literatür & Bilimsel Çalışmalar 0 Çalışma
Henüz akademik literatör eklenmemiş
DOI veya PMID numarası kullanarak ilk bilimsel makaleyi ekleyin.
Detomidin
Akademik Literatür & Çalışma Ekle
Makalenin DOI Numarasını (Örn: 10.1016/j.vetpar.2020.109123) veya PubMed ID (PMID) kodunu girerek künye bilgilerini ve Türkçe çevirili özetini yapay zeka ile otomatik çekebilirsiniz.