Fenobarbital
• Etken maddeye veya barbitüratlara karşı aşırı duyarlılığı (hipersensitivitesi) bilinen hastalarda kontrendikedir.
• Şiddetli karaciğer hastalığı olan hastalarda kontrendikedir.
• Şiddetli solunum sıkıntısı (respiratuar distres) olan hastalarda kontrendikedir.
• Büyük dozlarda nefriti olan hastalarda kontrendikedir.
• Hipovolemi, anemi, sınırda hipoadrenal fonksiyon veya şiddetli kalp/solunum hastalığı olanlarda dikkatli kullanılmalıdır.
• Kediler yüksek dozlarda fenobarbital alımında solunum depresyonuna karşı çok daha hassastır.
Dozaj ve Uygulama Şekli (Türlere Göre)
KÖPEKLER:
- İdiyopatik Epilepsi (Endikasyon Dışı): Başlangıçta günde iki kez (her 12 saatte bir) PO 2.5 – 3 mg/kg önerilir. Fenobarbital ile daha çabuk terapötik konsantrasyonlara ulaşmak için 12 – 20 mg/kg (toplam doz) tek seferde yavaş IV (en az 5 dakikada) yüklenebilir (aşırı sedasyon ve solunum depresyonu yapabilir). Etkileri azaltmak için doz 1-4 saatte bir 3 – 4 mg/kg IV artışlarla bölünebilir. Alternatif olarak kısa yarı ömürlü köpeklerde her 8 saatte bir PO 3 – 5.6 mg/kg güvenli bulunmuştur.
- Status Epileptikus Ek Tedavisi (Endikasyon Dışı): Benzodiazepinler (diazepam, midazolam) sonrasında yavaş IV (en az 5 dakikada) 4 – 8 mg/kg. Nöbet devam ederse her 20-30 dakikada bir 4 mg/kg tekrarlanabilir; maksimum toplam doz 20 – 24 mg/kg IV.
- Sialadenoz (Aşırı Salya) (Endikasyon Dışı): Genellikle her 12 saatte bir PO 1 mg/kg, günde iki kez 2.5 mg/kg'a kadar kullanılabilir. Bir vakada her 12 saatte bir IM 6 mg/kg reçete edilmiştir.
- Tedavinin Sonlandırılması (Tazemleme Kılavuzu): Başka bir antiepileptikle stabilize edilmiş hastalarda tipik azaltma programı, fenobarbital dozunun her 2 haftada bir %25 oranında düşürülmesidir. Daha küçük düşüşler (%10-%20) veya daha uzun aralıklar (3-4 haftada bir) değerlendirilebilir.
• KEDİLER:
- İdiyopatik Epilepsi (Endikasyon Dışı): Başlangıçta her 12 saatte bir PO 1 – 3 mg/kg önerilir. Günlük 2.5 – 8.6 mg/kg PO alan kedilerde terapötik serum seviyesi 15-45 µg/mL arasında elde edilmiştir. Pratikte her 12 saatte bir kedibaşı 15 mg'lık tabletin ½ ila 1 tanesi (mg/kg hesabı olmaksızın) kullanılır. Yükleme dozu olarak 2 ila 6 saatte bir 3-4 mg/kg artışlarla toplam 12 – 24 mg/kg IV verilebilir.
- Transdermal Fenobarbital (Endikasyon Dışı): PLO içinde bileşik 9 mg/kg kulak kepçesinin içine her 12 saatte bir uygulanır (18 mg/kg/gün).
- Status Epileptikus Ek Tedavisi (Endikasyon Dışı): Benzodiazepinler sonrasında 3 mg/kg IV. Her 20 dakikada bir 24 saat içinde 24 mg/kg'a kadar tekrarlanabilir veya 10 mg/kg IV bolus yüklenebilir.
- Tedavinin Sonlandırılması: Dozun her 2 haftada bir %25 oranında kademeli azaltılması esastır.
• ATLAR:
- Nöbet Kontrolü (Endikasyon Dışı):
a) Yetişkin Atlar: Tek seferde 16 – 20 mg/kg IV yükleme dozu; idame dozu olarak her 12 saatte bir PO 1 – 5 mg/kg.
b) Taylar: Tek seferde 16 – 20 mg/kg IV yükleme dozu; idame dozu olarak her 12 saatte bir tay başına (mg/kg olmaksızın) 100 – 500 mg PO.
• SIĞIRLAR:
- Organoklorür Toksisitesinde Enzim İndüksiyonu (Endikasyon Dışı): 3 ila 4 hafta boyunca hayvan başına günde 5 g (mg/kg değil) PO, 3-4 hafta ara verilir, ardından 3-4 hafta daha tekrarlanır.
• GELİNCİKLER:
- Nöbet Kontrolü (Endikasyon Dışı): Tek seferde 16 – 20 mg/kg IV yükleme dozu; idame dozu olarak her 8-12 saatte bir PO 1 – 2 mg/kg.
Endikasyonlar ve Klinik Kullanım Sahası
Köpek ve kedilerde epilepsinin uzun süreli kontrolü ve nüksetmesinin önlenmesinde birinci basamak tedavi (ilk tercih).
• Atlar, köpekler ve kedilerde nöbetlerin tekrarlanmasını önlemek amacıyla uzun süreli kontrol.
• At ve köpeklerde aşırı salya salgılanmasının (sialadenoz) kontrol altına alınması.
• Ortostatik tremorlu köpeklerde klinik belirtilerin iyileştirilmesi.
• Sığırlarda organoklorür (klorlu hidrokarbon) insektisit zehirlenmelerinde detoksifikasyon sürecinin mikrozomal enzim stimülasyonu yoluyla artırılması.
• İnsan yenidoğanlarında neonatal hiperbilirubinemi tedavisinde ve önlenmesinde kullanım geçmişi (veteriner hastalarında etkinliği kesin değildir).
Farmakolojik Özellikler ve Farmakokinetik
Barbitüratlar seçici olmayan merkezi sinir sistemi (MSS) depresanlarıdır; paradoksal heyecandan derin koma ve ölüme kadar her seviyede MSS duygu durum değişikliğine neden olabilirler.
• Asetilkolin, norepinefrin ve glutamat salınımını engellerler ve gama-aminobütirik asit (GABA) üzerinde etkiler gösterirler.
• Yüksek anestezik dozlarda sinir uçlarında kalsiyum alımını inhibe ederler. Nöbet eşiğini yükseltir ve nöbetlerin yayılmasını sınırlar.
• Düşük dozlarda duyu korteksini baskılayabilir, motor aktiviteyi azaltabilir ve sedasyon üretebilirler. Gerçek analjezik aktiviteleri yoktur.
• Doza bağlı solunum merkezini baskılama (medüller solunum merkezinin progresif depresyonu) yaparlar. Kalp durdurucu dozlardan 4 kat daha düşük dozlarda solunum arresti meydana gelebilir.
• Bağırsak, uterus, üreter ve mesane kaslarının tonusunu ve motilitesini merkezi depresyon yoluyla azaltabilirler. Motor son plakanın asetilkoline duyarlılığını azaltarak iskelet kasını hafifçe gevşetirler.
• Uzun süreli uygulamalarda karaciğer mikrozomal enzim indüksiyonu iyi belgelenmiştir ve ilacın kesilmesinden sonra 4 haftaya kadar kalabilir.
Sindirim kanalından yavaşça emilir. Biyoyararlanım insanlarda %70-%90, köpeklerde ≈%90'dır. Kedilerde ve yetişkin atlarda emilim pratikte tamdır.
• Köpeklerde oral alımdan 4 ila 8 saat sonra, insanlarda 8 ila 12 saat sonra pik konsantrasyona ulaşır. Kedilerde PLO jel ile transdermal uygulamada kararlı durum (steady-state) serum konsantrasyonlarına ulaşılmıştır.
• Vücuda yaygın olarak dağılır; düşük lipid çözünürlüğü nedeniyle MSS'ye diğer barbitüratlardan daha yavaş dağılır. Plazma proteinlerine bağlanma oranı insanlarda %40 ila %60 arasındadır.
• Görünüm dağılım hacimleri: Atlarda ≈0.8 - 1 L/kg, taylarda ≈0.86 L/kg, kedilerde ≈0.7 L/kg, köpeklerde ≈0.75 L/kg.
• Karaciğerde hidroksile oksidasyonla p-hidroksifenobarbitale metabolize olur; sülfat ve glukuronid konjugatları da oluşur.
• Eliminasyon yarı ömrü (t1/2): Köpeklerde 12 ila 125 saat (ortalama ≈2 gün) arasında değişir. Protein veya yağ kısıtlı diyetle beslenen köpeklerde daha kısadır (sırasıyla 26 ve 24 saat). Kedilerde 34 ila 43 saat, taylarda ≈13 saat, yetişkin atlarda 10-12 saattir. Keçilerde IV ve PO uygulama sonrası yarı ömür ≈4 saattir.
• Dozun yaklaşık %25'i böbrekler yoluyla değişmeden atılır; idrarın alkalinleştirilmesi atılımı hızlandırır. Geri kalan %75'i metabolit olarak atılır.
Klinik Güvenlik, Kontrendikasyonlar ve Toksikoloji
• Etken maddeye veya barbitüratlara karşı aşırı duyarlılığı (hipersensitivitesi) bilinen hastalarda kontrendikedir.
• Şiddetli karaciğer hastalığı olan hastalarda kontrendikedir.
• Şiddetli solunum sıkıntısı (respiratuar distres) olan hastalarda kontrendikedir.
• Büyük dozlarda nefriti olan hastalarda kontrendikedir.
• Hipovolemi, anemi, sınırda hipoadrenal fonksiyon veya şiddetli kalp/solunum hastalığı olanlarda dikkatli kullanılmalıdır.
• Kediler yüksek dozlarda fenobarbital alımında solunum depresyonuna karşı çok daha hassastır.
Barbitüratlar plasentayı kolayca geçer.
• Fenobarbital, nadir doğumsal kusurlar ve yenidoğanlarda kanama problemleri ile ilişkilendirilmiştir ancak diğer antiepileptiklere göre daha güvenli olabilir. İlacı alan dişilerin yavrularında yoksunluk belirtileri görülebilir.
• Anne sütüne küçük miktarlarda geçtiği için emziren annelere uygulanırken dikkat edilmelidir; emzirilen yavrularda uykusuzluk/uykulu hal bildirilmiştir.
• Güvenliği hayvanlarda tam olarak kanıtlanmamıştır; yalnızca anneye sağladığı yarar yavrulara olan potansiyel riskten fazla olduğunda kullanılmalıdır.
Aşırı doz belirtileri: Ataksi, letarji/sedasyon, hipotermi, recumbency (yatar vaziyette kalma) ve midriyazis (kedilerde). Aşırı doz durumlarında hipotansif etkilere ikincil şiddetli böbrek yetmezliği gelişebilir.
• Tedavi: Uygunsa gastrointestinal dekontaminasyon (aktif kömür uygulaması parenteral alımda dahi vaskülatürden bağırsaga difüzyonu artırır), solunum ve kardiyovasküler destek. Normal böbrek fonksiyonuna sahip hastalarda zorlu alkalin diürez yararlıdır. Şiddetli zehirlenmelerde veya anürik hastalarda peritoneal diyaliz veya hemodiyaliz uygulanabilir.
İlaç Etkileşimleri ve Kombinasyonlar
Bromürler: Fenobarbital ile bromürlerin eş zamanlı kullanımı sinerjik etkinlik ve toksisite sağlar.
Asetaminofen: Özellikle büyük veya kronik barbitürat dozlarında hepatotoksisite riskini artırır.
• Alfa-2 Agonistler (örn. deksmedetomidin, ksilazin): Eş zamanlı kullanım ek respiratuar depresyona neden olabilir.
• Antihistaminikler (örn. difenhidramin): Fenobarbital etkilerini artırabilir.
• Benzodiazepinler (örn. diazepam, midazolam): Eş zamanlı kullanım ek solunum ve MSS depresyonuna neden olabilir.
• Carprofen: Karprofen metabolitlerine ikincil olarak hepatotoksisite riskini artırabilir; fenobarbital ile birlikte kullanılmamalıdır.
• Kloramfenikol: Fenobarbital etkilerini artırabilir; ayrıca fenobarbital toksisite riskini yükseltebilir.
• Kolestiramin: Fenobarbital emilimini ve/veya seviyelerini azaltabilir; ayrı uygulanmalıdır.
• MSS Depresanları (örn. metokarbamol, mirtazapin, trazodon): Ek solunum ve MSS depresyonuna yol açabilir.
• Felbamat: Fenobarbital düzeylerini artırabilir, felbamat düzeylerini düşürebilir.
• Monoaminooksidaz İnhibitörleri (MAOİ; örn. amitraz, selegilin): Fenobarbital etkilerini uzatabilir.
• Opioidler (örn. buprenorfin, hidrokodon, morfin, tramadol): Eş zamanlı kullanım ek solunum ve MSS depresyonu yaratabilir.
• Fenotiyazinler (örn. asepromazin): Fenobarbital etkilerini artırabilir.
• Rifampin: Barbitüratların metabolizmasını artıran enzimleri indükleyebilir.
• İdrar Asidifleştiricileri (örn. amonyum klorür): Değişmemiş fenobarbitalin idrarla atılımını azaltıp serum yarı ömrünü artırabilir.
• Azol Antifungaller (örn. itrakonazol, ketokonazol): Fenobarbital seviyeleri artabilir, antifungal seviyeleri düşebilir.
• Kortikosteroidler, Siklosporin, Digoksin, Doksisiklin, Metronidazol, Teofilin, Varfarin ve Zonisamid gibi birçok ilacın metabolizmasını hızlandırarak etkinliklerini azaltabilir.
Klinik İzlem, Saklama ve Hasta Sahibi Notları
Antikonvulsan etkinlik ve nöbet sıklığı.
• Advers etkiler (MSS bulguları, poliüri/polidipsi, kilo alımı).
• Serum fenobarbital konsantrasyonu:
- Yükleme dozu verilmediyse, terapötik seviyeye ulaşıldığını doğrulamak için en az 5-6 yarı ömür (köpeklerde ≈12-14 gün, kedilerde 9-10 gün) geçmesi beklenmelidir.
- Kararlı duruma (steady-state) ulaşıldıktan sonra köpek ve kedilerde her 6 ayda bir serum konsantrasyonları ölçülmelidir.
- Önerilen serum konsantrasyonları: Köpekler için 15-35 µg/mL (hepatotoksisite potansiyelini en aza indirmek için üst sınırın yüksek tutulmasından kaçınılmalıdır); kediler için optimal düzeyler 23-30 µg/mL.
• Uzun süreli kullanımda en az 6 ayda bir rutin hemogram (CBC) ve kapsamlı serum biyokimyası profili.
• Hepatotoksisite şüphesinde safra asitleri ve abdominal ultrasonografi değerlendirilmelidir.
Fiziksel olarak geçimli olduğu solüsyon/ilaçlar: Dekstroz IV solüsyonları, Ringer solüsyonu, laktatlı Ringer, sodyum klorür IV solüsyonları, amikasin sülfat, aminofilin, atropin sülfat (en az 15 dk), kalsiyum klorür ve glukonat, deksmedetomidin, difenhidramin (bazı durumlarda), heparin sodyum, metilprednizolon sodyum süksinat, piperasilin-tazobaktam, ranitidin, sodyum bikarbonat, verapamil.
• Fiziksel olarak geçimsiz olduğu ilaçlar: Buprenorfin, klorpromazin, kodein fosfat, siklosporin, diazepam, dobutamin, efedrin sülfat, fentanil sitrat, glikopirolat, hidralazin, hidrokortizon sodyum süksinat, hidroksizin, regüler insülin, ketamin, meperidin, midazolam, morfin sülfat, nalbufin, norepinefrin bitartrat, oksamisin/oksitearsiklin, pentazosin laktat, prokain, proklonperazin, promazin, prometazin.
• Oral süspansiyon hazırlama: Uygun sayıda tablet ezilerek ORA-Blend® (normal veya şekergensiz) içerisinde 10 mg/mL konsantrasyonda süspansiyon yapılabilir; oda sıcaklığında kehribar plastik şişelerde 115 gün boyunca potansiyelini korur.
Tabletler: Sıkı, ışığa dayanıklı kaplarda, oda sıcaklığında (20°C - 25°C) saklanmalı, nemden korunmalıdır.
• Eliksir/Oral Solüsyon: Sıkı kaplarda, oda sıcaklığında (15°C - 30°C) saklanmalıdır.
• Enjeksiyon: Oda sıcaklığında (15°C - 30°C) saklanmalıdır. Asidik solüsyonlarla karıştırılmamalı, çökelti veya renk değişimi varsa kullanılmamalıdır.
Bu ilaç yemekle birlikte veya aç karnına verilebilir. Hayvan ilacı aç karnına aldıktan sonra kusarsa veya hasta gibi davranırsa, yiyecekle veya küçük bir ödülle verin. Kusma devam ederse veterinerinize başvurun.
• Dozları atlamayın. Her gün aynı saatte vermeye çalışın. İlacı ani olarak kesmeyin.
• Veterinerinize danışmadan verdiğiniz miktarı değiştirmeyin.
• Tedaviye başlandığında uykululuk, enerji eksikliği, aşırı susama, iştah artışı ve sık idrara çıkma yaygın olarak görülür.
• Köpeklerde karaciğer problemler ortaya çıkabilir. Hayvanınızda kusma, ishal, letarji, iştah kaybı veya karın şişliği olursa veterinerinize başvurun. Düzenli kan kontrollerini ihmal etmeyin.
• Fenobarbital, federal yasalarca C-IV kontrollü uyuşturucu sınıfındadır; reçete edilenler dışında kullanımı yasadışıdır.
Veteriner İlaçlar 2 Preparat
Beşeri İlaçlar 2 İlaç
Literatür & Bilimsel Çalışmalar 0 Çalışma
Henüz akademik literatör eklenmemiş
DOI veya PMID numarası kullanarak ilk bilimsel makaleyi ekleyin.
Fenobarbital
Akademik Literatür & Çalışma Ekle
Makalenin DOI Numarasını (Örn: 10.1016/j.vetpar.2020.109123) veya PubMed ID (PMID) kodunu girerek künye bilgilerini ve Türkçe çevirili özetini yapay zeka ile otomatik çekebilirsiniz.