Metadon
• Narkotik analjeziklere aşırı duyarlılığı olan hayvanlarda kontrendikedir.
• Solunum depresyonu, akut solunum disfonksiyonu, ilerlemiş solunum yetmezliği olan durumlarda kontrendikedir.
• Şiddetli karaciğer veya böbrek disfonksiyonu olan hastalarda kontrendikedir.
• Doğum (parturition) sırasında kullanımı kontrendikedir.
• Akrep sokmalarında (örn. Centruroides türleri) zehir etkilerini potansiyalize edebileceği için opioid analjezikler kontrendikedir.
Dozaj ve Uygulama Şekli (Türlere Göre)
KÖPEKLER:
• Perioperatif ağrı kontrolü (endikasyon dışı):
- IM: Metadon 0.5 mg/kg IM ve asepromazin 0.03 mg/kg IM premedikasyon olarak ortopedik cerrahi öncesi ve meloksikam 0.2 mg/kg indüksiyonda buprenorfine göre ameliyat sonrası 8 saat boyunca üstün analjezi sağlamıştır.
- IM: Metadon 0.3 mg/kg, asepromazin 0.05 mg/kg veya medetomidin 10 µg/kg ile kombine edilerek ovaryohisterektomi premedikasyonunda buprenorfine göre 8 saat üstün analjezi sağlamıştır.
- IV: Metadon 0.2 mg/kg IV; deksmedetomidin 1 µg/kg IV önceden uygulanarak.
- Epidural: İndüksiyonda metadon 0.1 mg/kg; ropivakain 1.65 mg/kg ile kombinasyon halinde veya lumbosakral olarak 0.5 mg/kg kullanılabilir.
• Ağrı kontrolü / Sürekli İnfüzyon (CRI):
- 0.1 – 0.2 mg/kg IV yükleme dozu, ardından 0.12 mg/kg/saat IV CRI.
• İntermitan dozaj (Köpek):
- 0.1 – 1 mg/kg IV, SC veya IM her 4 ila 8 saatte bir.
- 0.2 mg/kg IV her 4 saatte bir spinal cerrahi sonrası fentanil CRI'ya eşdeğer analjezi sağlar.
- 0.7 mg/kg IM ortopedik cerrahi öncesi sedasyon ve analjezi sağlar.
- 0.5 mg/kg metadon + 0.02 mg/kg asepromazin IM isofluran MAC değerini düşürür.
• Anestezi Premedikasyonu (Köpek):
- IM: 0.2 – 0.3 mg/kg IM; asepromazin veya deksmedetomidin/midazolam/medetomidin kombinasyonları ile.
- IV: 0.2 mg/kg IV.
- SC: 1.1 mg/kg SC.
- Ekstradural: 0.3 mg/kg salin ile 0.2 mL/kg'a seyreltilerek.
• Sedatif Kombinasyonlar (Köpek):
- IM: 0.25 – 0.75 mg/kg metadon + 0.05 mg/kg asepromazin (30-90 dk kısa süreli için 0.25 mg/kg; 120 dk'ya kadar uzun süreli için 0.5-0.75 mg/kg).
- IM: 0.5 mg/kg metadon + 10 µg/kg deksmedetomidin veya 0.5 mg/kg ksilazin.
- IV: 0.2 mg/kg metadon + 2 µg/kg deksmedetomidin.
KEDİLER:
• Perioperatif ağrı kontrolü (endikasyon dışı):
- IM kombinasyonları: Metadon 0.5 mg/kg + medetomidin 20 µg/kg veya asepromazin 0.05 mg/kg.
- IM QUAD protokolü: Metadon 5 mg/m² (mg/kg DEĞİL), medetomidin 600 µg/m², ketamin 60 mg/m², midazolam 3 mg/m² aynı enjektörde karıştırılıp anesteziye 10 dk kala IM.
- SC: Metadon 0.6 mg/kg + asepromazin 0.02 mg/kg SC.
- Epidural: Lidokain %2 4 mg/kg + metadon 0.3 mg/kg lumbosakral epidural kombinasyonu.
• Ağrı kontrolü / CRI (Kedi):
- Yükleme dozu 0.1 – 0.2 mg/kg IV; devamında 0.12 mg/kg/saat IV CRI.
• İntermitan dozaj (Kedi):
- 0.05 – 0.5 mg/kg IV, SC veya IM her 4 ila 6 saatte bir.
- 0.2 – 0.6 mg/kg SC.
- 0.5 mg/kg IM + 0.3 mg/kg ketamin (anestezi indüksiyonundan 20 dk önce).
- Oral transmukozal (OTM): 0.75 mg/kg.
• Anestezi Premedikasyonu (Kedi):
- 0.1 – 0.6 mg/kg IV, IM veya SC.
- Asepromazin, deksmedetomidin, tiletamin/zolazepam kombinasyonları ile 0.2 – 0.3 mg/kg.
ATLAR:
• Analjezi (endikasyon dışı): 0.22 mg/kg IM veya SC.
• IV kombinasyon: 0.2 – 0.5 mg/kg IV (detomidin 10 µg/kg veya asepromazin 0.05 mg/kg ile).
• Sürekli İnfüzyon (CRI): 0.2 mg/kg metadon + 5 µg/kg detomidin yükleme, ardından 0.05 mg/kg/saat metadon ve 12.5 µg/kg/saat detomidin CRI.
• Epidural: İlk interkoksigeal aralıkta (Co1-Co2) 0.1 mg/kg steril %0.9 sodyum klorür ile 20 mL'ye seyreltilerek.
• Restorasyon / Premedikasyon: 0.11 mg/kg + asepromazin veya romifidin ile IV.
KOYUNLAR VE KEÇİLER:
• Sedasyon (Koyun): 0.5 mg/kg IV + 0.1 mg/kg ksilazin veya 0.05 mg/kg asepromazin.
• Lumbosakral epidural (Koyun): 0.15 – 0.3 mg/kg + bupivakain 0.25 – 0.5 mg/kg.
Endikasyonlar ve Klinik Kullanım Sahası
Opioid sedatif, preanestezik veya analjezik ajan olarak kullanılır.
• Köpekler, kediler ve atlarda sedasyon, anestezi öncesi premedikasyon ve analjezi sağlamak amacıyla kullanılır.
• Metadon kullanımı genel anestezide MAC (minimum alveolar konsantrasyon) gereksinimlerini düşürür.
• Atlarda epidural kullanım sonrası analjezik etki gösterdiği kanıtlanmıştır.
Farmakolojik Özellikler ve Farmakokinetik
Küçük hayvan türlerinde metadon, analjezi derecesi ve etki süresi bakımından morfin benzeri etki gösterir.
• Sentetik bir mu-reseptör agonistidir ve rasemik karışım olarak sağlanır; L-izomer, D-izomere göre µ-agonist olarak 50 kat daha etkilidir.
• Hem pre- hem de postsinaptik nöronlardaki mu-opioid reseptörünün agonizmi, ağrı iletiminde ve modülasyonunda azalmaya neden olur.
• Presinaptik olarak kalsiyum iyon kanallarının kapanmasına ve nörotransmitter salınımının azalmasına yol açar.
• Postsinaptik olarak potasyum kanallarını açarak hiperpolarizasyon ve postsinaptik nöronların inhisabına neden olur.
• Her iki metadon izomeri de NMDA (N-metil-D-aspartat) reseptörlerinin rekabetçi olmayan inhibitörleridir ve norepinefrin geri alımını azaltabilir.
• Medüller solunum merkezinin baskılanması solunum depresyonuna, vagal merkez stimülasyonu ise bradikardiye yol açabilir.
• Morfinden daha lipofiliktir ve daha elverişli farmakokinetiğe sahiptir.
Köpekler: Kapsamlı ilk geçiş metabolizması nedeniyle oral biyoyararlanımı düşüktür. SC uygulama biyoyararlanımı ≈%80 (1 saatte pik). IM uygulama biyoyararlanımı ≈%90 (5-15 dakikada pik). VdSS ≈5-6 L/kg, protein bağlama oranı %60-%90. IV uygulama sonrası terminal eliminasyon yarı ömrü ≈1.75 - 4 saat, klirens ≈25-50 mL/kg/dk. SC ve IM yarı ömürleri sırasıyla ≈11 saat ve ≈1-2 saat.
• Kediler: Bukokal (OTM) metadon biyoyararlanımı %44. 0.3 mg/kg IV veya 0.6 mg/kg OTM uygulamasında pik konsantrasyonlar 10 dk (IV) ve 2 saatte (OTM) görülür. IM doz (0.6 mg/kg) 4 saat analjezi sağlar, Tmax 20 dakika, klirens 9.1 mL/kg/dk.
• Atlar: PO uygulama iyi emilir ancak intragastrik uygulamada biyoyararlanımı ≈3 kat daha düşüktür. Eliminasyon yarı ömrü ≈1-2 saat, klirens 5-8 mL/kg/dk.
• Keçiler: SC uygulama sonrası yüksek biyoyararlanım ve dağılım hacmi (7 L/kg), yarı ömür ≈3.6 saat. IV yarı ömür ≈1.5 saat, IM yarı ömür ≈1.4 saat.
• İnsanlar: Sindirim kanalından iyi emilir, plazma proteinlerine %60-90 oranında bağlanır. Karaciğerde CYP450, CYP3A ve CYP2B6 izoenzimleri ile metabolize olur. Yarı ömür çok değişkendir (15-60 saat).
Klinik Güvenlik, Kontrendikasyonlar ve Toksikoloji
• Narkotik analjeziklere aşırı duyarlılığı olan hayvanlarda kontrendikedir.
• Solunum depresyonu, akut solunum disfonksiyonu, ilerlemiş solunum yetmezliği olan durumlarda kontrendikedir.
• Şiddetli karaciğer veya böbrek disfonksiyonu olan hastalarda kontrendikedir.
• Doğum (parturition) sırasında kullanımı kontrendikedir.
• Akrep sokmalarında (örn. Centruroides türleri) zehir etkilerini potansiyalize edebileceği için opioid analjezikler kontrendikedir.
Hipotalamik-hipofizer-gonadal eksen üzerindeki etkileri nedeniyle testiküler regresyon, azalmış testosteron konsantrasyonları ve erkeklerde cüzi cinsel aktiviteye neden olabilir.
• Organogenez döneminden laktasyona kadar olan süreçte uygulanması yenidoğan ölümlerinde artışa, batın büyüklüğünde azalmaya, nöral tüp defektlerine ve yaşam boyu davranış değişikliklerine yol açmıştır.
• Doğum döneminde (parturition) hayvanlarda kullanımı kontrendikedir.
• Anne sütüne geçer ancak emziren kadınlarda emzirme ile uyumlu kabul edilir.
Aşırı doz, çoğu türde derin solunum ve/or CNS depresyonuna neden olabilir. Yenidoğan hayvanlar yetişkinlere göre daha hassastır.
• Köpeklerde LD50 (ölümcül doz %50) 29 mg/kg olarak bildirilmiştir. Kedilerde 4 mg/kg ölümcül olabilir.
• Diğer toksik etkiler arasında kardiyovasküler kollaps, hipotermi ve iskelet kası hipotonisi yer alır. Çok yüksek dozlarda (terapötik dozun 10 katı) nöbetler meydana gelebilir.
• Solunum depresyonunu tedavi etmek için seçilecek ajan opioid antagonisti Nalokson'dur.
İlaç Etkileşimleri ve Kombinasyonlar
Alfa-2 reseptör agonistleri (detomidin, deksmedetomidin, ksilazin) ve acepromazin ile kombinasyonlar genel olarak güvenli ve etkilidir, sedasyon ve analjeziyi sinerjik olarak artırır ve isofluran MAC değerini düşürür.
İlaç Grubu / Adı: Alfa-2 Reseptör Agonistleri (detomidin, deksmedetomidin, ksilazin): Metadon ile kombinasyonlar genellikle güvenli ve etkilidir ancak köpeklerde oda havası solurken şiddetli hipoksemi görülebilir. Detomidin atlarda metadon klirensini azaltabilir.
• İlaç Grubu / Adı: Sınıf I ve III Antiaritmikler (amiodaron, lidokain, prokainamid, kinidin): Metadon ile birlikte kullanım aritmi riskini ve QT uzamasını artırabilir.
• İlaç Grubu / Adı: Antikolinerjik Ajanlar (atropin, klipramin, difenhidramin, hiosiyamin): Opioidlerle birleştirildiğinde üriner retansiyon ve kabızlık riskini artırabilir.
• İlaç Grubu / Adı: Azol Antifungaller (flukonazol, itrakonazol, ketokonazol): Metadon plazma konsantrasyonlarını artırabilir. Köpeklerde flukonazol ve ketokonazol oral emilimi ve AUC değerini artırır.
• İlaç Grubu / Adı: Benzodiazepinler (alprazolam, diazepam, midazolam): Metadonun merkezi sinir sistemi (MSS) ve solunum depresan etkilerini potansiyalize edebilir.
• İlaç Grubu / Adı: Kalsiyum Kanal Blokerleri: Aritmi riskini artırabilir.
• İlaç Grubu / Adı: Diğer Merkezi Sinir Sistemi Depresanları (anestezikler, antihistaminikler, etanol, metokarbamol, fenotiazinler): Artmış MSS ve solunum depresyonuna yol açabilir.
• İlaç Grubu / Adı: Kloramfenikol: Metadon konsantrasyonlarını artırabilir. Greyhoundlarda kloramfenikol ile metadon kombinasyonu artmış pik konsantrasyon ve uzun süreli etki gösterir.
• İlaç Grubu / Adı: Simetidin: Metadon metabolizmasını azaltabilir.
• İlaç Grubu / Adı: Kortikosteroidler (mineralokortikoid aktiviteli): Elektrolit anormallikleri potansiyelini artırabilir.
• İlaç Grubu / Adı: Dezmopresin: Su intoksikasyonu veya hiponatremi riskini artırabilir.
• İlaç Grubu / Adı: Diüretikler (furosemid): Konjestif kalp yetmezliği hastalarında diüretik etkinliğini azaltabilir ve yan etkileri artırabilir.
• İlaç Grubu / Adı: Makrolid Antibiyotikler (klaritromisin, eritromisin): Metadon metabolizmasını inhibe ederek konsantrasyonunu artırabilir.
• İlaç Grubu / Adı: Monoaminooksidaz İnhibitörleri (MAOİ; amitraz, linezolid, selegilin): Serotonerjik etkiyi artırarak serotonin sendromuna yol açabilir; eşzamanlı kullanımından kaçınılmalıdır.
• İlaç Grubu / Adı: Nalokson: Opioid MSS ve solunum depresyonunu tersine çevirmek için kullanılır.
• İlaç Grubu / Adı: Opioid Agonist/Antagonist (buprenorfin, butorfanol, nalbufin): Birlikte kullanım opioid etkilerini antagonize edebilir.
• İlaç Grubu / Adı: Fenobarbital, Primidon: Metadon konsantrasyonlarını düşürebilir; ek depresyon mümkündür.
• İlaç Grubu / Adı: QT Uzatıcı Ajanlar (sisaprid, fluoksetin, metronidazol, ondansetron): QT aralığını uzatma riskini artırabilir.
• İlaç Grubu / Adı: Seçici Serotonin Geri Alım İnhibitörleri (SSRI; fluoksetin, sertralin): Oral emilimi artırır ve ekseriyetle serotonin sendromu riski oluşturur.
• İlaç Grubu / Adı: Trisiklik Antidepresanlar (amitriptilin, klomipramin): MSS depresan etkilerini ve serotonin etkilerini şiddetlendirebilir.
Klinik İzlem, Saklama ve Hasta Sahibi Notları
Analjezik veya preanestezik etki
• Yüksek dozlarda solunum depresyonu
• Kalp atım hızı ve bradikardi belirtileri
• Vücut ısısı (hipotermi riski)
Metadon enjeksiyonu asepromazin ile enjektörde karıştırıldığında stabildir; propofol ve alfaxalone ile uyumludur.
• Sodyum klorür %0.9 çözeltisiyle uyumludur.
• Y-skoru uyumlu olduğu maddeler (kısmi liste): ampisilin/sulbaktam, kalsiyum klorür/glukonat, sefazolin, deksametazon sodyum fosfat, deksmedetomidin, diazepam, dobutamin, dopamin, esmolol, esomeprazol, famotidin, hidrokortizon sodyum süksinat, magnezyum sülfat, metilprednizolon sodyum süksinat, metoklopramid, midazolam, pantoprazol, fenobarbital, potasyum klorür ve sodyum bikarbonat.
• Y-skoru uyumsuz olduğu maddeler: asiklovir, allopurinol, konvansiyonel amfoterisin B, dantrolen, fluorourasil, meloksikam, metoheksital, pentobarbital, piperasilin-tazobaktam, sülfametoksazol-trimetoprim ve tiyopental.
• Furosemid ile değişken uyumluluk bildirilmiştir.
Metadon enjeksiyonu 20°C ila 25°C oda sıcaklığında saklanmalı ve ışıktan korunmalıdır.
• Flakonlar kullanılana kadar üretici kartonunda saklanmalıdır.
• C-II kontrollü bir maddedir; DEA düzenlemelerine uygun olarak sağlam yapılı ve güvenli kilitli bir alanda saklanmalıdır.
Metadon yalnızca klinikte veya enjeksiyon olarak verildiğinde doğrudan profesyonel gözetim altında kullanılmalıdır.
• Metadon C-II kontrollü bir uyuşturucu maddedir ve reçete yenileme için yeni bir yazılı reçete gerektirir.
• Bu ilacın reçete edildiği hayvanlar veya insanlar dışında kullanılması yasal değildir.
• Deriye kazara sıçraması solunum depresyonuna neden olabilir; deriyle temas ederse bol suyla yıkanmalı ve tıbbi yardım alınmalıdır.
Veteriner İlaçlar 0 Preparat
Beşeri İlaçlar 0 İlaç
Bu etken maddeye ait beşeri eczane preparatı kaydı bulunamadı.
Literatür & Bilimsel Çalışmalar 0 Çalışma
Henüz akademik literatör eklenmemiş
DOI veya PMID numarası kullanarak ilk bilimsel makaleyi ekleyin.
Metadon
Akademik Literatür & Çalışma Ekle
Makalenin DOI Numarasını (Örn: 10.1016/j.vetpar.2020.109123) veya PubMed ID (PMID) kodunu girerek künye bilgilerini ve Türkçe çevirili özetini yapay zeka ile otomatik çekebilirsiniz.