Morfin
• Morfin veya narkotik analjeziklere aşırı duyarlılığı olan hastalar.
• Monoamin oksidaz inhibitörleri (MAOİ) alan veya son 14 gün içinde almış olan hastalar.
• Toksik bir maddenin yutulmasından kaynaklanan ve toksin sindirim kanalından uzaklaştırılmamış olan ishal vakaları.
• Sindirim kanalı tıkanıklığı (obstrüksiyon) veya paralitik ileus vakaları.
• Akrep veya mercan yılanı sokulması vakaları (zehir etkilerini potansiyalize edebileceği veya histamin salınımı bulgularının anafilaksi ile karıştırılmasına yol açabileceği için kontrendikedir).
• Üst hava yolu tıkanıklığı olan hastalarda intratekal uygulama kontrendikedir.
• Enjeksiyon bölgesinde enfeksiyon, antikoagülan tedavi veya kontrolsüz kanama varlığında intratekal ve epidural uygulamalar kontrendikedir.
Dozaj ve Uygulama Şekli (Türlere Göre)
KÖPEKLER:
1. Aralıklı Dozaj: 0.5 – 1 mg/kg IM, SC veya yavaş IV (Şiddetli düşkün hayvanlarda daha düşük, aşırı ağrılarda daha yüksek dozlar gerekebilir. Etki süresi değişebilir, genellikle 2 saat sonra tekrar doz gerekebilir).
2. CRI (Sürekli İnfüzyon) Dozajı: 0.3 – 0.5 mg/kg IM veya yavaş IV başlangıç yükleme dozu, ardından 0.1 – 1 mg/kg/saat IV CRI.
3. Epidural Uygulama: Koruyucusuz morfin kullanılarak 0.1 mg/kg, %0.9 sodyum klorür ile 0.3 mL/kg hacme seyreltilir (maksimum 6 mL).
4. Preanestezik/Perioperatif Sedatif Kombinasyonları (Etiket dışı): Asepromazin, midazolam, deksmedetomidin ve/veya ketamin ile kombinasyon halinde 0.1 – 0.5 mg/kg IM.
5. Düşük Dozlu MLK (Morfin/Lidokain/Ketamin) CRI: Morfin 3.3 µg/kg/dakika + lidokain 50 µg/kg/dakika + ketamin 10 µg/kg/dakika IV CRI.
6. DMLK (Deksmedetomidin/Morfin/Lidokain/Ketamin): Deksmedetomidin 0.5 µg/kg/saat + morfin 0.2 mg/kg/saat + lidokain 3 mg/kg/saat + ketamin 0.6 mg/kg/saat IV sıvı içine karıştırılarak CRI şeklinde verilir.
• KEDİLER:
1. Aralıklı Analjezi (Etiket dışı): 0.1 – 0.25 mg/kg IV, IM veya SC, gerektiğinde her 2 ila 4 saatte bir.
2. CRI Dozajı: 0.05 – 0.1 mg/kg/saat IV CRI.
3. Epidural Analjezi (Etiket dışı): Koruyucusuz morfin 0.1 mg/kg, salin ile 0.22 mL/kg hacme seyreltilerek 1 dakika içinde uygulanır. Ayrıca %2 lidokain (4 mg/kg) ile kombinasyon şeklinde kullanılabilir.
• ATLAR:
1. Aralıklı Analjezi (Etiket dışı): 0.1 mg/kg IM her 4 saatte bir (GI motilite etkisini azaltır) veya alfa-2 agonistler ile kombinasyon halinde 0.012 – 0.66 mg/kg IV.
2. CRI Dozajı: 0.12 – 0.15 mg/kg IV (yavaş) veya IM başlangıç yükleme dozu, ardından 0.05 – 0.1 mg/kg/saat IV CRI.
3. Epidural Analjezi: Ponilerde carpal sinovitten 6 saat sonra 0.1 mg/kg (0.9 serum fizyolojik ile 0.15 mL/kg'a seyreltilerek) 1 mL/10 saniye hızında epidural uygulanır. Yetişkin atlarda koruyucusuz morfin 0.1 – 0.2 mg/kg, salin ile toplam 0.04 mL/kg hacme seyreltilerek epidural verilir. Taylarda 0.1 mg/kg epidural.
4. İntrarejyonel Limb Perfüzyonu: Ayakta duran sedatize atlarda 0.1 mg/kg IV.
5. İntra-artiküler Enjeksiyon (Akut inflamatuar eklem ağrısı): Radyokarpal ekleme 0.05 mg/kg IA veya talkrural ekleme 20 mL salin içinde 120 mg IA.
• DEVELER:
1. Epidural (Etiket dışı): 0.1 – 0.3 mg/kg koruyucusuz morfin, 12 mL'ye seyreltilerek epidural yolla uygulanır.
• KOYUNLAR:
1. Sedasyon (Etiket dışı): Santa Inês koyunlarında deksmedetomidin (0.005 mg/kg) + morfin (0.5 mg/kg) IV veya ksilazin (0.1 mg/kg) + morfin (0.5 mg/kg) IV kombinasyonu.
• TAVŞAN, KEMİRGENLER VE KÜÇÜK MEMELİLER:
1. Sıçanlar: 2.5 mg/kg SC her 4 saatte bir.
2. Fareler: 2.5 mg/kg SC her 2 ila 4 saatte bir.
3. Ginepirler (Deniz Domuzu): 2 – 5 mg/kg SC veya IM her 4 saatte bir.
4. Tavşanlar: 2 – 5 mg/kg IM veya SC her 2 ila 4 saatte bir; epidural olarak 0.1 mg/kg.
Endikasyonlar ve Klinik Kullanım Sahası
Köpekler, kediler, atlar, domuzlar, koyunlar ve keçilerde akut ağrı tedavisi.
• Çeşitli türlerde preanestezik (anestezi öncesi) olarak kullanımı.
• Kritik hasta küçük hayvanlarda sedasyon ve analjezi sağlamak amacıyla bir sedatif ajan (örn. midazolam) ile kombinasyon halinde (kardiyak debi, sistemik kan basıncı ve oksijen iletimi üzerinde minimal etki sağlaması nedeniyle tercih edilir).
• Küçük ve büyük hayvan türlerinde özellikle arka bacaklarda, daha az oranda ön bacaklar ve perineal bölgede analjezi sağlamak amacıyla epidural uygulama.
• Atlarda sinovit veya eklem cerrahisi sonrasında dengeli analjezik protokolün bir parçası olarak intra-artiküler uygulama.
• Ayakta duran sedatize atlarda IV bacak (limb) perfüzyonu.
• Köpeklerde merkezi etkili antitussif (öksürük giderici) olarak kullanımı.
Farmakolojik Özellikler ve Farmakokinetik
Etki Mekanizması: Morfin benzeri agonistler (morfin, meperidin, hidromorfon) öncelikli olarak mi-opioid (mu-opioid) reseptörleri üzerinde aktivite gösterir, bir miktar delta ve kappa opioid reseptör etkileri de bulunur. Birincil farmakolojik etkiler türe özgüdür; analjezi, antitussif aktivite, solunum depresyonu, sedasyon, kusma, fiziksel bağımlılık ve bağırsak etkilerini (defekasyon takiben kabızlık) içerir.
• İkincil Etkiler: SSS (öfori, sedasyon, konfüzyon), kardiyovasküler (merkezi vagal stimülasyona bağlı bradikardi, periferik vazodilatasyona yol açan baskılanmış alfa-adrenerjik reseptörler, azalan periferik direnç ve baroreseptör inhibisyonu [ortostatik hipotansiyon ve senkop oluşabilir]) ve üriner sistem (mesane sfinkter tonusunun artması üriner retansiyona neden olabilir).
• Antiinflamatuar Etki (Atlar): Deneysel sinovit olgularında şişliği, sinovyal toplam proteini, serum amiloidi ve beyaz kan hücresi sayısını azalttığı; prostaglandin E2 ve bradikinin seviyelerini düşürerek topallık parametrelerini iyileştirdiği gösterilmiştir.
• Türlere Göre SSS Yanıtları: Kediler, atlar, sığırlar, koyunlar, keçi ve domuzlarda stimülatör (uyarıcı) etkiler görülebilir. Köpekler, insanlar ve diğer primatlar SSS depresyonu gösterir. Köpekler ve kediler emetik etkilere duyarlıdır (kedilerde CRTZ doğrudan uyarılır, daha yüksek doz gerekir; atlar, geviş getirenler ve domuzlar emetik etkiye yanıt vermez).
• Solunum ve Dolaşım Etkileri: Solunum depresyonuna yol açar. Köpeklerde termoregülasyon merkezini etkileyerek solunum hızında başlangıçta artış ve tidal volümde düşüş (nefes nefse kalma/panting) yapabilir. Mast hücrelerinden histamin salınımına neden olabilir; hızlı IV enjeksiyonda derin hipotansiyon ve bradikardi görülebilir.
• Sindirim ve Üriner Etkiler: GI motiliteyi ve sekresyonları azaltır. Biliyer, pankreatik ve mide sekresyonlarını düşürür. Yüksek dozlarda ADH salınımını artırarak idrar üretimini azaltabilir ve mesane hipertonisi yapabilir.
Emilim: IM, SC, bukkal (oral transmukozal, OTM) ve rektal yolla emilir. Oral yolla alındığında ilk geçiş etkisinden ötürü biyoyararlanımı düşüktür (köpeklerde %20'den azdır ve genişletilmiş salınımlı formülasyonların emilimi düzensizdir).
• Dağılım: Böbrekler, karaciğer ve akciğerlerde yoğunlaşır; SSS'de daha düşük konsantrasyonlardadır. Serbest morfinin çoğunluğu iskelet kasında bulunur.
• Metabolizma ve Atılım: Büyük oranda karaciğer metabolizmasıyla (özellikle glukuronidasyon) elimine edilir. Kediler bu metabolik yolda eksiktir ve eliminasyon yarı ömrü diğer türlere göre uzundur (yaklaşık 3 saat). Aktif metabolit olan M6G böbrekler yoluyla atılır.
• Köpek Farmakokinetiği: 0.5 mg/kg IV uygulama sonrası yarı ömür (t1/2) 1.2 saat, dağılım hacemi yaklaşık 4.6 L/kg, klerens ise yaklaşık 62.5 mL/dakika/kg'dır.
• At Farmakokinetiği: 0.1 mg/kg IV veya IM uygulama sonrası serum yarı ömrü 1.5 saat olarak bildirilmiştir (serumda 48 saat, idrarda 6 gün saptanabilir). Epidural uygulamada BOS konsantrasyonlarının eliminasyon yarı ömrü yaklaşık 8 saattir.
Klinik Güvenlik, Kontrendikasyonlar ve Toksikoloji
• Morfin veya narkotik analjeziklere aşırı duyarlılığı olan hastalar.
• Monoamin oksidaz inhibitörleri (MAOİ) alan veya son 14 gün içinde almış olan hastalar.
• Toksik bir maddenin yutulmasından kaynaklanan ve toksin sindirim kanalından uzaklaştırılmamış olan ishal vakaları.
• Sindirim kanalı tıkanıklığı (obstrüksiyon) veya paralitik ileus vakaları.
• Akrep veya mercan yılanı sokulması vakaları (zehir etkilerini potansiyalize edebileceği veya histamin salınımı bulgularının anafilaksi ile karıştırılmasına yol açabileceği için kontrendikedir).
• Üst hava yolu tıkanıklığı olan hastalarda intratekal uygulama kontrendikedir.
• Enjeksiyon bölgesinde enfeksiyon, antikoagülan tedavi veya kontrolsüz kanama varlığında intratekal ve epidural uygulamalar kontrendikedir.
Plasental transferi hızlıdır ancak önerilen dozlarda gebelikte kullanımı güvenli görünmektedir. Gebeliğin geç döneminde uygulanması yavruda solunum depresyonuna neden olabilir.
• Anne sütüne geçer, ancak kısa süreli kullanımlarda yavrular üzerindeki etkileri önemli olmayabilir.
• Hayvanlarda güvenliği tam olarak kanıtlanmadığı sürece, yalnızca anneye sağlanan yarar yavrulara olan potansiyel riskten fazlaysa kullanılmalıdır.
Toksisite Semptomları: Çoğu türde derin solunum ve/or SSS depresyonu, kardiyovasküler kollaps, hipotermiba/hipertermi ve iskelet kası hipotonisi. Köpeklerde 100 mg/kg üzerindeki parenteral dozlar ölümcül kabul edilir. Kediler, atlar, sığırlar ve domuzlarda aşırı dozda veya hızlı IV uygulamada SSS uyarılabilirliği (hiperrefleksi, tremor) ve nöbetler görülebilir.
• Antidot / Tedavi: Spesifik revers ajan Nalokson'dur. Büyük doz aşımı vakalarında nalokson dozları tekrarlanabilir (nalokson etkisi morfin düzeyinden önce bitebileceğinden hayvan yakından izlenmelidir). Şiddetli solunum depresyonunda mekanik solunum desteği düşünülmelidir. Kedilerde SSS uyarılması ve nöbetler için pentobarbital önerilir ancak solunum depresyonunu artırabileceği için aşırı dikkat edilmelidir.
İlaç Etkileşimleri ve Kombinasyonlar
Sedatif ajanlar (örn. midazolam, deksmedetomidin, kasepromazin) ve lokal anestezikler (örn. lidokain) ile kombine edildiğinde sinerjik analjezi ve sedasyon sağlar, genel anestezi ajanlarının (örn. isofluran MAC değerini) gereksinimini düşürür.
Antikolinerjik Ajanlar (örn. atropin, glikopirolat, oksibutinin): Opioidlerle birleştirildiğinde üriner retansiyon ve kabızlık riskini artırabilir.
• Klopidogrel: Morfin, klopidogrelin antiplatelet etkisini ve serum konsantrasyonunu azaltabilir.
• Kan Basıncını Düşürücü Ajanlar (örn. amlodipin, enalapril, telmisartan): Morfin ile birlikte kullanıldığında ek hipotansif etkilere neden olabilir.
• Diğer SSS Depresanları (örn. anestezik ajanlar, antihistaminikler, barbitüratlar, fenotiyazinler): Artmış SSS veya solunum depresyonuna yol açabilir.
• Desmopresin: Opioidler, desmopresin ile birleştirildiğinde su zehirlenmesi veya hiponatremi riskini artırabilir.
• Diüretikler: Konjestif kalp yetmezliği hastalarında diüretik etkinliğini azaltabilir.
• Esmolol: Eş zamanlı morfin kullanımı ile esmolol serum konsantrasyonları artabilir.
• GI Prokinetik Ajanlar (örn. sisaprid, metoklopramid): GI prokinetik ajanların etkinliğini azaltabilir.
• Magnezyum Sülfat: Morfinin SSS depresan etkilerini artırabilir.
• Minosiklin: IV minosiklin tedavisi morfinin SSS depresan etkilerini güçlendirebilir.
• Karışık Opioid Agonist/Antagonistleri (örn. butorfanol, nalbufin): Opioid etkilerini antagonize edebilir.
• Monoamin Oksidaz İnhibitörleri (MAOİ; örn. amitraz, linezolid, selegiline): Serotonin sendromuna yol açabileceğinden eş zamanlı kullanımından kaçınılmalı veya son 14 gün içinde kullanılmamış olmalıdır.
• İskelet Kas Gevşeticiler (örn. atrakuryum): Nöromüsküler blokajı güçlendirebilir.
• Nalokson: Opioid etkilerini doğrudan antagonize eder (reversal ajanıdır).
• P-Glikoprotein Modülatörleri (örn. ketokonazol): Biyoyararlanımı ve serum konsantrasyonunu etkileyebilir.
• Rifampin: Morfin metabolizmasını indükleyerek serum konsantrasyonunu düşürebilir.
• Serotonin Modülatörleri (örn. SSRI'lar, linezolid, metilen mavisi, metoklopramid): Serotonin sendromu riski yönünden izlenmelidir.
• Süksinilkolin: Bradycardik etkileri artırabilir.
• Trisiklik Antidepresanlar (örn. klomipramin, amitriptilin): Etkilerini şiddetlendirebilir.
• Varfarin: Antikoagülan aktiviteyi potansiyalize edebilir.
Klinik İzlem, Saklama ve Hasta Sahibi Notları
Solunum hızı ve derinliği; ETCO2; nabız oksimetresi (SpO2)
• Kalp atım hızı
• SSS depresyon veya uyarılma düzeyi
• Kan basıncı (özellikle IV kullanımda)
• Analjezik etkinlik
• Vücut ısısı
Fiziksel Uyumluluk (%16.2 mg/L konsantrasyonda): Dekstroz %2.5, %5 ve %10 suda; Ringer ve laktatlı Ringer enjeksiyonu; %0.45 ve %0.9 sodyum klorür enjeksiyonları ile uyumludur. Y-sitelerinde geniş bir ajan yelpazesiyle uyumludur.
• Fiziksel Geçimsizlikler (Y-sitelerinde): Amfoterisin B, azatioprin, kloksasilin, dantrolen, diazoksit, doksorubisin, folik asit, inamrinon, pentobarbital sodyum ve fenitoin sodyum.
• Değişken Uyumluluk (Y-sitelerinde dikkatli kullanılmalı): Asiklovir, ampisilin + sulbaktam, azitromisin, sefepim, sefoperazon, sisplatin, diazepam, furosemid, galyum nitrat, hidralazin, regüler insülin, levofloksasin, minosiklin, besin karışımları, pantoprazol, propofol, sülfametoksazol-trimetoprim ve tiyopental sodyum.
• Doğrudan Karışım (Admixtive) Geçimsizlikleri: Aminofilin, klortiyazid sodyum, fluorourasil, heparin sodyum, meperidin HCl, fenobarbital sodyum, fenitoin sodyum, sodyum bikarbonat ve tiyopental sodyum.
DEA Schedule II (C-II) kontrollü madde olduğundan, sağlam yapılı ve güvenli bir şekilde kilitlenmiş bir alanda saklanmalıdır. Kullanılmayan veya atık kontrollü ilaçların imhası için yerel, eyalet ve federal kurallara uyulmalıdır.
• Enjeksiyon solüsyonu oda sıcaklığında (20°C-25°C) saklanmalı, ışıktan korunmalı ve dondurulmamalıdır. Işığa maruz kaldığında rengi yavaşça koyulaşır. Plastik veya PVC şırınga, tüp veya torbalara adsorbe olmaz.
Morfin, evde kullanıma uygun olmayan, veteriner hekim gözetiminde uygulanan güçlü bir köpek ve kedi ağrı kesicisidir.
• Morfin kullanımı bulantı, kusma ve kabızlığa yol açabilir. Bu etkiler birkaç gün içinde geçmezse veteriner hekiminizle iletişime geçiniz.
Veteriner İlaçlar 0 Preparat
Beşeri İlaçlar 6 İlaç
Literatür & Bilimsel Çalışmalar 0 Çalışma
Henüz akademik literatör eklenmemiş
DOI veya PMID numarası kullanarak ilk bilimsel makaleyi ekleyin.
Morfin
Akademik Literatür & Çalışma Ekle
Makalenin DOI Numarasını (Örn: 10.1016/j.vetpar.2020.109123) veya PubMed ID (PMID) kodunu girerek künye bilgilerini ve Türkçe çevirili özetini yapay zeka ile otomatik çekebilirsiniz.