Rifampisin
• Rifampine veya diğer rifamisinlere karşı aşırı duyarlılığı (hipersensitivitesi) bulunan hastalarda kullanımı kontrendikedir.
• Önceden mevcut karaciğer disfonksiyonu olan hastalarda son derece dikkatli kullanılmalıdır.
• Kedilerde mikobakteriyel enfeksiyonlar için kullanıldığında hepatopati fatal (ölümcül) seyredebilir.
• Kedi ve köpeklerde karaciğer toksisitesine yatkınlık nedeniyle yakın takip gereklidir.
Dozaj ve Uygulama Şekli (Türlere Göre)
KÖPEKLER:
1. Yüzeysel Bakteriyel Follikülit (Etiket Dışı):
• Günde iki kez 5 – 10 mg/kg PO dozunda, birinci basamak sistemik antimikrobiyallerin ve topikal tedavinin uygun olmadığı durumlarda ve duyarlılık testlerine dayanarak uygulanır.
• Direnç gelişimini azaltmak için başka bir antimikrobiyal ajanla kombine edilmesi ve kullanım öncesi uzman bir hekime danışılması önerilir.
2. Metisiline Dirençli Staphylococcus spp. Piyoderması:
• Topikal antimikrobiyallerle kombinasyon halinde günde iki kez 5 mg/kg PO, 4 ila 5 hafta süreyle uygulanır.
3. Köpek Leproid Granülomu (Etiket Dışı):
• Yavaş üreyen tüberküloz dışı mikobakterilere etkili ajanlarla (klofazimin, klaritromisin, pradofloksasin) kombinasyon halinde günde bir kez 10 – 15 mg/kg PO (maksimum toplam 600 mg) uygulanır.
• Şiddetli veya dirençli olgularda: Rifampin 10 – 15 mg/kg PO günde bir kez ve Klaritromisin 7.5 – 12.5 mg/kg PO günde 2-3 kez, topikal gümüş sülfadiazin eşliğinde kullanılır.
4. Köpek Brusellozu (Etiket Dışı):
• Zoonotik risk ve kesin tedavisi olmaması nedeniyle önerilmemektedir; ancak tedavi denenecekse hastalar diğer köpeklerden izole edilmelidir.
• Kombinasyon protokolü: Rifampin 5 mg/kg PO günde bir kez + Doksisiklin 10 mg/kg PO 12 saatte bir + Gentamisin 5 mg/kg SC günde bir kez, 3 ay süreyle uygulanır. Negatif sonuç alınana kadar test edilip tedavi tekrarlanır.
• KEDİLER:
1. Kedi Leprozi Sendromları (Etiket Dışı):
• Yavaş üreyen tüberküloz dışı mikobakterilere etkili antimikrobiyallerle (klofazimin, klaritromisin, pradofloksasin) kombinasyon halinde günde bir kez 10 – 15 mg/kg PO uygulanır.
• ATLAR:
1. Taylarda Rhodococcus equi Enfeksiyonları (Etiket Dışı):
• Yaygın protokol: Rifampin 5 mg/kg PO günde iki kez, Klaritromisin 7.5 mg/kg PO 12 saatte bir VEYA Azitromisin 10 mg/kg PO günde bir kez (ilk 5 gün, sonrasında 48 saatte bir) ile kombine edilerek kullanılır.
• Tedavi süresi genellikle 4 ila 9 hafta sürer.
2. Taylarda Lawsonia intracellularis Kaynaklı Proliferatif Enteropati (Etiket Dışı):
• Birincil makrolid tedavisine ek olarak adjuvan tedavi olarak günde bir kez 10 mg/kg PO rifampin eklenir; minimum 21 gün süreyle tedavi edilir.
Endikasyonlar ve Klinik Kullanım Sahası
Rhodococcus equi, mikobakteriler ve stafilokoklar dahil çeşitli mikroorganizmalara karşı antimikrobiyal etki.
• Taylarda Rhodococcus equi enfeksiyonlarının makrolidlerle kombinasyon halinde tedavisi.
• Taylarda Lawsonia intracellularis kaynaklı proliferatif enteropatinin ek tedavisi.
• Köpeklerde metisiline dirençli Staphylococcus pseudintermedius piyodermasında adjuvan antibiyotik tedavisi.
• Köpeklerde Ehrlichia canis enfeksiyonları için alternatif tedavi.
• Köpeklerde şiddetli/dirençli leproid granülom olgularının tedavisi.
• Küçük hayvanlarda tüberküloz dışı mikobakteriyel enfeksiyonların tedavisi (diğer antimikobakteriyellerle kombinasyon halinde).
• Histoplazmozis veya aspergillozis (CNS tutulumlu olgularda diğer antifungal ajanlarla birlikte).
Farmakolojik Özellikler ve Farmakokinetik
Duyarlı organizmaların duyarlılığına ve ilacın konsantrasyonuna bağlı olarak bakterisit veya bakteriyostatik etki gösterebilir.
• Rhodococcus equi için zamana bağlı (time-dependent) bir antibiyotiktir.
• Memeli hücrelerini etkilemeden bakteriyel DNA'ya bağımlı RNA polimerazı inhibe eder, böylece duyarlı organizmalarda RNA transkripsiyonu için zincir oluşumunun başlamasını engeller.
• Hücre bölünmesi aşamasındaki bakterilere karşı en yüksek aktiviteyi gösterir.
• Çeşitli mikobakteri türleri ve Gram-pozitif bakterilere (Stafilokoklar, Neisseria spp., Haemophilus spp.) karşı aktiftir.
Oral yoldan alındıktan sonra sindirim kanalından nispeten iyi emilir.
• Oral biyoyararlanım atlarda %40 - %70, yetişkin koyunlarda %37 civarındadır. Eşzamanlı gıda alımı zirve plazma konsantrasyonlarını geciktirebilir ve hafifçe düşürebilir.
• Çok lipofilik bir maddedir; kemik ve prostat dahil çoğu vücut dokusuna, hücrelere ve beyin omurilik sıvısı (BOS) dahil sıvılara kolayca nüfuz eder. Apselere ve kazeöz materyallere de geçer.
• Plazma proteinlerine %70 ila %90 oranında bağlanır, süte geçer ve plasentayı aşar.
• Ortalama dağılım hacmi atlarda yaklaşık 0.9 L/kg, koyunlarda 1.3 L/kg'dır.
• Karaciğerde antibakteriyel aktiviteye sahip deasetillenmiş bir forma metabolize olur.
• Metabolit ve değişmemiş ana ilacı esas olarak safra ile atılır, ancak %30'a varan kısmı idrarla atılabilir.
• Ana ilaç bağırsakta önemli ölçüde yeniden emilirken metabolit emilmez.
• Eliminasyon yarı ömürleri (t1/2): Atlarda 6 - 8 saat, köpeklerde 8 saat, koyunlarda 3 - 5 saat.
• Hepatik mikrozomal enzimleri indükleyebildiği için zamanla eliminasyon hızı artabilir.
Klinik Güvenlik, Kontrendikasyonlar ve Toksikoloji
• Rifampine veya diğer rifamisinlere karşı aşırı duyarlılığı (hipersensitivitesi) bulunan hastalarda kullanımı kontrendikedir.
• Önceden mevcut karaciğer disfonksiyonu olan hastalarda son derece dikkatli kullanılmalıdır.
• Kedilerde mikobakteriyel enfeksiyonlar için kullanıldığında hepatopati fatal (ölümcül) seyredebilir.
• Kedi ve köpeklerde karaciğer toksisitesine yatkınlık nedeniyle yakın takip gereklidir.
Kemirgenlere yüksek dozlarda (150 - 250 mg/kg/gün) verilen rifampin yavrularında bazı konjenital malformasyonlar görülmüştür, ancak gebe kadınlarda teratojenite artışı bildirilmemiştir.
• Anne sütüne geçmektedir; emziren hastalarda dikkatle kullanılmalıdır.
• Hayvanlarda güvenliği tam olarak kanıtlanmadığı sürece, yalnızca anne için sağlanacak yarar yavrulara olası risklerden fazla olduğunda kullanılmalıdır.
Klinik Bulgular: Genel advers etkilerin (gastrointestinal bozukluklar, idrar, gözyaşı, ter ve deride kırmızı/turuncu renklenme) şiddetlenmesi şeklinde görülür. Masif aşırı dozlar hepatotoksisiteye neden olabilir.
• Müdahale: Masif oral aşırı doz durumunda standart gastrointestinal dekontaminasyon protokolleri uygulanır. Karaciğer enzimleri izlenmeli ve gerekirse destekleyici tedavi başlatılmalıdır. Veteriner zehir danışma merkezleri ile irtibata geçilmelidir.
İlaç Etkileşimleri ve Kombinasyonlar
Rhodococcus equi enfeksiyonlarında makrolidler (eritromisin, azitromisin veya klaritromisin) ile sinerjik ve kombine kullanım önerilir.
• Köpeklerde bruselloz tedavisinde doksisiklin ve gentamisin ile kombine edilir.
• Histoplazmozis veya aspergillozis tedavisinde amfoterisin B ve flusitozin gibi antifungallerle kombinasyon oluşturur.
İlaç Grubu / Florokinolonlar (örn. enrofloksasin): Rifampin florokinolon konsantrasyonlarını düşürebilir. İn vitro antagonizma bildirilmiştir, eşzamanlı kullanımından kaçınılmalıdır.
• İlaç / Asetaminofen: Rifampin asetaminofen toksisitesini artırabilir.
• İlaç / Atovakuon: Rifampin atovakuon serum konsantrasyonlarını düşürebilir.
• İlaç / Klaritromisin: Taylarda rifampin klaritromisin konsantrasyonlarını ve oral biyoyararlanımını önemli ölçüde azaltabilir; ancak R. equi'ye karşı etkili konsantrasyonlar yine de sağlanır.
• İlaç / Klopidogrel: Aktif metabolit oluşumunu artırarak kanama riskini artırabilir.
• İlaç / Siklofosfamid: Siklofosfamid aktif metabolitlerinin konsantrasyonlarını artırabilir.
• İlaç / İzoniazid: Hepatotoksisite riskini artırır.
• İlaç / İfosfamid: Aktif metabolit oluşumunu artırarak nefrotoksisite ve nörotoksisite riskini artırır.
• İlaç / Leflunomid: Aktif leflunomid metabolit oluşumunu artırarak hepatotoksisite riskini artırır.
• İlaç / Propofol: Propofolün hipotansif etkisini artırabilir.
• Sitokrom P450 Enzim İndüksiyonu: Amiodaron, azol antifungaller, benzodiazepinler, beta blokerler, buspiron, kalsitriol, kannabidiol, kloramfenikol, kortikosteroidler, siklosporin, dapson, digoksin, diltiazem, doksorubisin, doksisiklin, enalapril, östrojenler, glipizid, ketamin, lidoksin/meksiletin, mikofenolat, ondasentron, opioidler, fenobarbital, prazikuantel, progestinler, proton pompası inhibitörleri, kinidin, rivaroksaban, sertralin, sülfa/trimetoprim, teofilin, vinkristin ve varfarin gibi CYP450 enzimleri ile metabolize olan ilaçların eliminasyon yarı ömürlerini kısaltabilir ve serum seviyelerini düşürebilir.
Klinik İzlem, Saklama ve Hasta Sahibi Notları
Klinik etkinlik takibi.
• Taylarda Rhodococcus equi enfeksiyonları için tedaviye yanıt takibinde 1 haftalık tedavi sonrasında torasik radyograflar ve plazma fibrinojen seviyeleri.
• Advers etkiler (özellikle küçük hayvan türlerinde hepatopati belirtileri).
• Karaciğer fonksiyon izlemi (köpek ve kedilerde bazal karaciğer enzimleri, 10-14 gün sonra tekrarlar ve uzun süreli tedavide en az aylık kontroller).
Geçimlilik pH, konsantrasyon, sıcaklık ve kullanılan çözücüye bağlıdır.
• Enjeksiyonluk rifampin tipik IV solüsyonları ve diğer enjeksiyonluk ilaçlarla tamamen veya değişken şekilde geçimsizdir.
• Enjeksiyonluk form kullanılacaksa yalnızca %5 dekstroz solüsyonu içerisinde, hazırlamadan sonraki 4 saat içinde ve en az 30 dakikada bir IV infüzyon şeklinde uygulanmalıdır.
• Ekstravazasyondan kesinlikle kaçınılmalı, asla IM veya SC yolla uygulanmamalıdır.
Rifampin kapsülleri sıkıca kapatılmış, ışık geçirmeyen kaplarda, tercihen oda sıcaklığında (15°C - 30°C) saklanmalıdır.
Bu ilaç en iyi aç karnına verilir. Mide rahatsızlığı veya kusmaya yol açarsa, ilacın yiyecekle birlikte verilmesi denenebilir.
• Rifampin idrar, gözyaşı, tükürük (ve atlarda ter) rengini kırmızı/turuncuya boyar. Bu etki zararlı değildir ancak kumaşları lekeleyebilir.
• Özellikle atlar için acı bir tada sahip olabilir ve hayvanın iştahını azaltarak yemden kaçınmasına neden olabilir.
• Diğer ilaçlarla etkileşime girebileceğinden, veteriner hekiminize kullandığınız tüm vitamin, takviye ve bitkisel ürünleri bildirin.
• Bu ilaç yaşlı hayvanlarda daha şiddetli olabilen karaciğer hasarına neden olabilir. Veteriner hekiminiz bunu izlemek için periyodik kan testleri yapacaktır; bu takip ziyaretlerini ihmal etmeyin.
Veteriner İlaçlar 0 Preparat
Beşeri İlaçlar 3 İlaç
Literatür & Bilimsel Çalışmalar 0 Çalışma
Henüz akademik literatör eklenmemiş
DOI veya PMID numarası kullanarak ilk bilimsel makaleyi ekleyin.
Rifampisin
Akademik Literatür & Çalışma Ekle
Makalenin DOI Numarasını (Örn: 10.1016/j.vetpar.2020.109123) veya PubMed ID (PMID) kodunu girerek künye bilgilerini ve Türkçe çevirili özetini yapay zeka ile otomatik çekebilirsiniz.