Tiletamin ve Zolazepam
• Pankreas hastalığı olan hayvanlarda kullanımı kontrendikedir.
• Yeni Zelanda beyaz tavşanlarında böbrek toksisitesine neden olduğu için kontrendikedir.
• Şiddetli kardiyak veya pulmoner hastalığı olan hayvanlarda kullanımı kontrendikedir.
• Gebelik sırasında veya laktasyon evresinde kullanımı kontrendikedir (sezaryen operasyonlarında yenidoğanda solunum depresyonuna yol açabileceği için kontrendikedir).
• Yeterli izleme ve hasta destek imkanlarının (entübasyon, ventilasyon) bulunmadığı durumlarda kullanılmamalıdır.
Dozaj ve Uygulama Şekli (Türlere Göre)
KÖPEKLER:
- Tanısal amaçlı zapturapt (etiket dozu; FDA onaylı): 6.6 – 9.9 mg/kg IM
- Kısa süreli minör prosedürler (etiket dozu; FDA onaylı): 9.9 – 13.2 mg/kg IM. Ek dozlar gerekirse ilk dozdan daha düşük verilmelidir; toplam doz 26.4 mg/kg'ı geçmemelidir.
- Anestezi İndüksiyonu (etiket dozu; FDA onaylı): 30 ila 45 saniyede yavaşça 2.2 – 4.4 mg/kg IV. Uygulamadan 60 saniye sonra anestezi derinliği yeterli değilse ek ilaç verilebilir; toplam 4.4 mg/kg IV dozu aşılmamalıdır. Anestezi inhalan anestezikle sürdürülmelidir.
- Anestezik indüksiyon (etiket dışı): 3 – 4.5 mg/kg IV, ardından izofluran anestezisi
- Agresif (zapt edilmesi zor) köpekler (etiket dışı): 1 – 2 mg/kg IM. Yalnızca opioid, yüksek doz medetomidom ve midazolam kombinasyonundan elde edilen sedasyon yetersizse kullanılmalıdır.
• KEDİLER:
- Diş hekimliği, apse tedavisi, yabancı cisim çıkarma gibi prosedürler (etiket dozu; FDA onaylı): 9.7 – 11.9 mg/kg IM
- Hafif ila orta düzeyde analjezi gerektiren kısa süreli minör prosedürler (örn. laserasyonlar, kastrasyon) (etiket dozu; FDA onaylı): 10.6 – 12.5 mg/kg IM
- Ovariohisterektomi ve onişektomi (etiket dozu; FDA onaylı): 14.3 – 15.8 mg/kg IM. Ek dozlar gerekirse ilk dozdan daha düşük artışlarla verilmelidir; toplam doz 72 mg/kg'ı geçmemelidir.
- Hafif ağrı giderilmesi gereken prosedürler (etiket dışı): 2 – 5 mg/kg IV veya 5 – 10 mg/kg IM. Flakon, butorfanol (2.5 mg) ve deksmedetomidin ile sulandırılıp IM verilebilir.
- Orta ila şiddetli ağrı giderilmesi gereken prosedürler (etiket dışı): Tiletamin/zolazepam 3 mg/kg IM, metadon 0.2 mg/kg ile kombinasyon halinde IM.
- Kan bağışı öncesi sağlıklı kedilerin sedasyonu (etiket dışı): 5 mg/kg IM
- Oral transmukozal (OTM) uygulama (etiket dışı): 10 – 15 mg/kg OTM
- Agresif kedilerin zapturaptı (etiket dışı): Opioid (örn. hidromorfon) ile kombinasyon halinde 3 – 5 mg/kg IM.
• ATLAR:
- Anestezi (etiket dışı): Ksylazin 1.1 mg/kg IV, tiletamin/zolazepam 1.65 – 2.2 mg/kg IV uygulamasından 5 dakika önce.
- İmmobilizasyon (etiket dışı): Tiletamin/zolazepam 2.4 mg/kg IM, detomidin 0.04 mg/kg IM ile kombinasyon halinde.
• RUMİNATLAR:
- Kimyasal zapturapt (etiket dışı): Tiletamin/zolazepam, ketamin ve ksilazin (TKX-Ru) kombinasyonu veya serbest dolaşımdaki sığırlarda detomidin ve ketamin (TZDK) kombinasyonu.
- Cerrahi geçiren koyunlar (etiket dışı): 8 – 12 mg/kg IV veya 12 mg/kg IM.
• YENİ DÜNYA DEVELERİ (LLAMA VE ALPAKA):
- Ksilazin veya deksmedetomidin ile sedatif/analjezik (etiket dışı): Tiletamin/zolazepam 2 mg/kg IM, ksilazin (0.2-0.4 mg/kg) veya deksmedetomidin (0.01-0.02 mg/kg) ile kombinasyon halinde.
• DOMUZLAR:
- Ketamin ve ksilazin ile sedatif/analjezik (etiket dışı): Sedasyon için 0.01 mL/kg IM; cerrahi anestezi için 0.02 mL/kg IM. Refakatçi domuzlarda kısa süreli prosedürler için 2 mg/kg IM; daha uzun süreli prosedürler için 3 – 4 mg/kg IM.
• GELİNCİKLER:
- Sedatif/analjezik (etiket dışı): 22 mg/kg IM veya ksilazin/butorfanol kombinasyonları ile düşük dozlar.
• KÜÇÜK MEMELİLER:
- Küçük kemirgenlerde kimyasal zapturapt (etiket dışı): İnhalasyon anestezisinden önce 6 – 10 mg/kg IM.
• SÜRÜNGENLER:
- Büyük yılanlar ve kertenkeleler (etiket dışı): Genellikle 3 – 10 mg/kg IM (türüne ve cheloniilerin durumuna göre 15 – 40 mg/kg'a kadar çıkabilir, kaplumbağalarda brakiyal kas içine 10 – 20 mg/kg IM).
Endikasyonlar ve Klinik Kullanım Sahası
Köpeklerde anestezi indüksiyonu, hafif ila orta düzeyde analjezi gerektiren kısa süreli (yaklaşık 30 dakika) minör prosedürler ve zapturapt amacıyla endikedir.
• Kedilerde kas gevşetme ile kombinasyon halinde zapturapt veya anestezi amacıyla endikedir.
• Birçok evcil, egzotik ve yabani türde etiket dışı (extra-label) olarak kimyasal zapturapt, sedasyon ve anestezi indüksiyonu amacıyla kullanılmaktadır.
Farmakolojik Özellikler ve Farmakokinetik
Tiletamin disosiyatif bir anesteziktir ve zolazepam bir benzodiazepin türevidir.
• Farmakoloji profili ketamin ile diazepam veya midazolam kombinasyonuna benzer.
• Kedilerde tiletamin IV enjeksiyonlardan sonra kısa süreyle (yaklaşık 1 dakika) kan basıncını düşürebilir, ancak bu sürenin ardından bazal değerin üzerine çıkar.
• Köpeklerde kalıcı bir taşikardiyi kan basıncında düşüş takip eder, ancak kardiyak debi genellikle değişmez.
• Apnöstik solunuma neden olabilir (ketamin gibi); ancak normal dakika ventilasyonu ve pCO2 korunur.
Köpeklerde IM enjeksiyon sonrası etkenin başlama süresi ortalama 7.5 dakikadır. Cerrahi anestezinin ortalama süresi yaklaşık 27 dakika, iyileşme süreleri ise ortalama 4 saattir.
• Köpeklerde tiletaminin eliminasyon yarı ömrü 1.25 ila 2.5 saat, zolazepamın ise 1.5 saat olarak bildirilmiştir. İlaçların %4'ten daha azı idrarla değişmeden atılır.
• Kedilerde IM enjeksiyon sonrası etki başlangıcı 5 ila 12 dakika içindedir. Anestezi süresi doza bağlıdır ancak zirve etkide genellikle 21 ila 60 dakikadır (ketamin anestezisinin yaklaşık 3 katı). Zolazepam bileşeninin etki süresi tiletaminden daha uzun olduğundan iyileşme döneminde anesteziden ziyade tranvilizasyon baskındır.
• Kedilerde eliminasyon yarı ömrü tiletamin için 2.5 saat, zolazepam için 4.5 saatir.
• At ve domuz gibi diğer türlerde de türe özgü klirens, dağılım hacmi ve yarı ömür verileri mevcuttur (örneğin atlarda terminal yarı ömür tiletamin için 29 dakika, zolazepam için 235 dakikadır).
Klinik Güvenlik, Kontrendikasyonlar ve Toksikoloji
• Pankreas hastalığı olan hayvanlarda kullanımı kontrendikedir.
• Yeni Zelanda beyaz tavşanlarında böbrek toksisitesine neden olduğu için kontrendikedir.
• Şiddetli kardiyak veya pulmoner hastalığı olan hayvanlarda kullanımı kontrendikedir.
• Gebelik sırasında veya laktasyon evresinde kullanımı kontrendikedir (sezaryen operasyonlarında yenidoğanda solunum depresyonuna yol açabileceği için kontrendikedir).
• Yeterli izleme ve hasta destek imkanlarının (entübasyon, ventilasyon) bulunmadığı durumlarda kullanılmamalıdır.
Tiletamin/zolazepam plasental bariyeri geçer ve yenidoğanlarda solunum depresyonuna neden olabilir; sezaryen operasyonlarında kullanımı kontrendikedir.
• Teratojenik potansiyeli bilinmemektedir ve gebeliğin herhangi bir evresinde veya laktasyon döneminde kullanımı önerilmez.
Üretici firmaya göre köpeklerde 2 kat, kedilerde 4.5 kat güvenlik marjı vardır. Öldürücü doza etiketli IM dozlarının yaklaşık 5 ila 10 katında ulaşılabilir.
• Köpeklerde yapılan ön çalışmalarda doksapram 5.5 mg/kg'ın solunumu ve uyanmayı hızlandırdığı bildirilmiştir.
• Devasa doz aşımında mekanik olarak destekli ventilasyon uygulanmalı ve diğer klinik belirtiler destekleyici şekilde tedavi edilmelidir.
• Flumazenil ile zolazepamın antagonize edilmesi, tiletaminin etkilerini şiddetlendireceği ve tiletamin tersine çevrilemeyeceği için rutin olarak yapılmaz.
İlaç Etkileşimleri ve Kombinasyonlar
Butorfanol, deksmedetomidin, metadon, ksilazin veya detomidin gibi sedatif ve analjezik ajanlarla kombinasyonlar, anestezik derinliği artırmak, istenmeyen kas rijiditesini azaltmak ve daha kaliteli bir sedasyon sağlamak amacıyla sinerjik olarak kullanılır.
Anestezikler, İnhalasyon (örn. isofluran, sevofluran): Tiletamin/zolazepam ile birlikte kullanıldığında dozların azaltılması gerekebilir.
• Barbitüratlar (örn. fenobarbital): Tiletamin/zolazepam ile eşzamanlı kullanıldığında dozun azaltılması gerekebilir.
• Kloramfenikol: Kedilerde anesteziyi ortalama 30 dakika uzatır; ancak köpeklerde iyileşme süreleri üzerinde belirgin bir etkisi yoktur.
• Fenotiyazinler (örn. asepromazin): Solunum ve kardiyak depresyonun artmasına neden olabilir.
• Nöromüsküler Blokerler (örn. süksinilkolin, tubokürarin): Solunum depresyonunu artırabilir veya uzatabilir.
• Tiroid Hormonları: İnsanlarda hipertansiyon ve taşikardi indüklemiştir; beta-blokerler (örn. propranolol) bu etkilerin tedavisinde faydalı olabilir.
Klinik İzlem, Saklama ve Hasta Sahibi Notları
Anestezi derinliği ve analjezi derecesi
• Ventilasyon (örn. ETCO2), pulse oksimetri (PaO2)
• Kardiyovasküler durum (kalp hızı ve ritmi, kan basıncı)
• Gözlerin kurumaması veya yaralanmaması için göz takibi ve koruyucu merhem uygulaması
• Vücut sıcaklığı (hipotermi riski nedeniyle)
5 mL steril su ile sulandırılır. Sulandırıldıktan sonra enjektabl solüsyonun pH'ı 2.2 ila 2.8 arasındadır.
Kontrollü oda sıcaklığında (20°C-25°C) saklanmalıdır.
• Steril su ile sulandırıldıktan sonra solüsyonlar oda sıcaklığında 7 gün, buzdolabında ise 56 gün saklanabilir.
• Yalnızca berrak solüsyonlar kullanılmalıdır; renk renksizden açık kehribara kadar değişebilir.
Tiletamin/zolazepam yalnızca kullanımına aşina olan yetkili veteriner hekimler tarafından uygulanmalıdır.
• Bazı üreticiler, gebe olan veya gebe olma şüphesi bulunan kadınların ürünü kesinlikle ellememesi gerektiğini belirtmektedir.
Veteriner İlaçlar 1 Preparat
Beşeri İlaçlar 0 İlaç
Bu etken maddeye ait beşeri eczane preparatı kaydı bulunamadı.
Literatür & Bilimsel Çalışmalar 0 Çalışma
Henüz akademik literatör eklenmemiş
DOI veya PMID numarası kullanarak ilk bilimsel makaleyi ekleyin.
Tiletamin ve Zolazepam
Akademik Literatür & Çalışma Ekle
Makalenin DOI Numarasını (Örn: 10.1016/j.vetpar.2020.109123) veya PubMed ID (PMID) kodunu girerek künye bilgilerini ve Türkçe çevirili özetini yapay zeka ile otomatik çekebilirsiniz.